Ông Mykhailo Fedorov, cựu Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine, là gương mặt nổi bật với các cải cách và chiến lược quân sự dựa trên công nghệ – Ảnh: AFP
Nỗ lực gia tăng sức ép lên Tổng thống Volodymyr Zelensky của cựu Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov dường như đang phản tác dụng, sau khi lời kêu gọi tổ chức bầu cử trong thời chiến của ông không nhận được sự hưởng ứng từ chính những người từng xuống đường yêu cầu phục chức cho ông.
Nước cờ hụt
Ngày 18-8, ông Fedorov đăng một video dài 9 phút lên YouTube, cảnh báo Ukraine đang đối mặt với “cuộc khủng hoảng quản trị” và kêu gọi tổ chức bầu cử ngay trong thời chiến.
Đây được xem là bước leo thang đáng kể trong cuộc đối đầu với ông Zelensky, đặc biệt khi ông Fedorov hiện là một trong số ít gương mặt có khả năng trở thành đối thủ chính trị của tổng thống sau chiến tranh.
Nhưng phản ứng từ chính những người từng ủng hộ ông lại cho thấy khoảng cách rõ rệt: bất mãn với quyết định sa thải không đồng nghĩa với việc họ muốn thay đổi lãnh đạo đất nước ngay lúc này.
“Khi xuống đường biểu tình, chúng tôi không hề nghĩ đến chuyện phải tổ chức bầu cử. Đó không phải là lý do chúng tôi có mặt ở đây”, Iryna Vasyliaka nói với Hãng tin Reuters.
Ông Fedorov trong video kêu gọi bầu cử được công bố ngày 18-8 – Ảnh: REUTERS
Tâm lý này không phải cá biệt. Khảo sát của Viện Xã hội học Quốc tế Kiev (KIIS) công bố ngày 5-8 – tức sau khi làn sóng biểu tình yêu cầu phục chức cho ông Fedorov đã nổ ra – cho thấy tới 57% người Ukraine muốn chờ cho đến khi cuộc chiến kết thúc mới tổ chức bầu cử.
Bên cạnh yếu tố tâm lý, một cuộc bầu cử thời chiến còn vấp phải hàng loạt trở ngại thực tế: hàng trăm nghìn quân nhân đang ở tiền tuyến, hàng triệu người sống ở nước ngoài hoặc trong vùng Nga kiểm soát, trong khi các cuộc không kích của Nga vẫn tiếp diễn khắp các thành phố.
Ông Dmytro Koziatynskyi – quân y kỳ cựu, người tổ chức chính các cuộc biểu tình – cũng thừa nhận “không thể hình dung” bầu cử sẽ được tiến hành ra sao khi binh sĩ vẫn đang chiến đấu.
Đến ngày 19-8, dấu hiệu hạ nhiệt của phong trào càng rõ hơn. Quốc hội Ukraine phê chuẩn ông Yevhenii Khmara, cựu chỉ huy cấp cao lực lượng đặc nhiệm, làm Bộ trưởng Quốc phòng mới theo đề cử của ông Zelensky.
Cuối ngày hôm đó, quảng trường trung tâm Kiev, nơi từng có hàng nghìn người tụ tập đòi phục chức cho ông Fedorov, chỉ còn lại vài chục người.
Theo bà Olena Prokopenko, nghiên cứu viên cấp cao tại Quỹ German Marshall Fund, ông Fedorov từng có vị thế thuận lợi để xây dựng hình ảnh một chính khách thế hệ mới thời hậu chiến.
Nhưng việc đặt vấn đề bầu cử quá sớm – và quá vội – có nguy cơ biến đây thành một “màn khởi động hụt”, tiêu hao vốn liếng chính trị của ông trước khi một cuộc bầu cử thực sự có thể diễn ra.
Người dân Ukraine biểu tình phản đối quyết định miễn nhiệm ông Fedorov của Tổng thống Zelensky ngày 16-7 – Ảnh: REUTERS
Vì sao ông Zelensky vẫn đứng vững?
Sự đảo chiều này càng đáng chú ý nếu nhìn lại chuỗi sức ép mà ông Fedorov đã tạo ra trước đó. Sau khi bị miễn nhiệm trong đợt cải tổ nội các tháng 7, ông từ chối đề nghị làm phó thủ tướng, kiên quyết không nhận vị trí nào khác ngoài ghế bộ trưởng quốc phòng.
Người biểu tình khi đó cũng nhắm vào Tổng tư lệnh Oleksandr Syrskyi – nhân vật bị ông Fedorov cáo buộc cản trở công việc – và ông Zelensky sau đó đã thay ông Syrskyi bằng một chỉ huy trẻ hơn, có xu hướng cải cách.
Song những nhượng bộ đó không đồng nghĩa công chúng sẵn sàng ủng hộ ông Fedorov vào một cuộc đối đầu chính trị rộng hơn với tổng thống. Một nghị sĩ đối lập nhận định lời kêu gọi bầu cử lần này cho thấy ông Fedorov chưa có được “tầm nhìn của một tổng thống” đối với tâm lý đất nước.
Trong khi ông Fedorov đứng trước nguy cơ đánh mất đà chính trị, ông Zelensky vẫn duy trì nền tảng ủng hộ tương đối ổn định quanh mức 60%, bất chấp hàng loạt vụ việc liên quan tham nhũng hoặc quản lý yếu kém.
Theo ông Anton Grushetskyi, Giám đốc điều hành KIIS, yếu tố quyết định nằm nở tâm lý đoàn kết quanh người lãnh đạo trong thời chiến, khi phần lớn người Ukraine vẫn đặt ưu tiên hàng đầu vào cuộc chiến với Nga.
Công chúng vẫn muốn thấy những gương mặt mới, trong đó có binh sĩ và các chỉ huy quân đội, bước vào chính trường. Nhưng chính chiến sự khiến nhiều nhân vật như vậy khó có thể tham gia một cuộc bầu cử vào lúc này.
“Một cuộc bầu cử không có những ứng viên tốt sẽ bị công chúng xem là kém chính danh hơn”, ông Grushetskyi nhận định.
