Hàng loạt video có “bác sĩ AI” lan truyền khắp Facebook, TikTok khiến bác sĩ thật phải điên đầu – Ảnh: TRÚC QUYÊN
Nếu không tỉnh táo, rất có thể bạn sẽ lầm tưởng những lời tư vấn “vàng ngọc” ấy chính là các chuyên gia đang làm việc tại các chuyên khoa của các bệnh viện. Khoác lên mình màu áo blouse trắng, các “bác sĩ AI” đang thao thao tư vấn đủ loại bệnh trên không gian mạng gây hoang mang dư luận.
Và nếu tin và làm theo hướng dẫn từ các “bác sĩ AI”, theo cảnh báo từ “các bác sĩ thật” thì bệnh nhân có thể đối mặt với nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe.
‘Bác sĩ AI’ chẩn đoán suy thận, dạy ổn định đường huyết bằng nước lá
“Chào bạn, tôi là bác sĩ, hôm nay tôi sẽ hướng dẫn cách trị ho có đờm tại nhà”, “Để em đo huyết áp cho anh, em sẽ nói về những dấu hiệu của suy thận”, “Chỉ cần uống loại nước lá này, đường huyết sẽ ổn định”… là lời mở đầu xuất hiện trong nhiều video của các “bác sĩ AI”.
Các bác sĩ ảo mặc áo blouse trắng, đeo ống nghe, cài bảng tên, đứng trong bệnh viện, phòng khám hoặc giảng đường y khoa với biểu cảm và giọng nói khá tự nhiên khiến nhiều người xem ngỡ đây là bác sĩ thật, dễ dàng tin vào những lời khuyên, bài thuốc không rõ nguồn gốc.
Nội dung các video đa dạng từ hướng dẫn xử trí ho có đờm, đau đầu, mất ngủ, tư vấn u vú, trào ngược dạ dày đến nhận diện dấu hiệu suy thận, tăng huyết áp, đái tháo đường. Một số video còn chia sẻ các “mẹo” làm sạch thận, ổn định đường huyết bằng nước lá.
Chị Phạm Thị Liên (39 tuổi, TP.HCM) cho biết sau một lần tìm kiếm thông tin về dinh dưỡng cho người đái tháo đường trên TikTok thì tìm thấy nhiều video bác sĩ chia sẻ về bài thuốc, dinh dưỡng cho tình trạng bệnh này.
“Tôi lưu lại rất nhiều bài thuốc, hướng dẫn để làm theo vì tưởng đó là bác sĩ thật cho đến khi đường huyết của tôi tăng cao sau 2 tuần tái khám, tôi mới cho con gái tôi xem những video này thì mới biết đó nội dung do AI tạo”, chị Liên kể.
Không chỉ chị Liên mà rất nhiều người dùng mạng xã hội cũng bị đánh lừa vì phần lớn video này không gắn nhãn nội dung AI. Hơn nữa, bối cảnh, trang phục và lời thoại đều được xây dựng như một buổi tư vấn sức khỏe thật.
Trong nhiều video, những bác sĩ AI mặc áo blouse đứng trên bục giảng nói: “Răng ố vàng chủ yếu do mảng bám tích tụ lâu ngày. Nhiều bệnh nhân dùng K… và có phản hồi rất tốt”; hay “Qua nhiều trường hợp khám răng, mình thấy nhiều người bỏ qua mảng bám, mình thường khuyên dùng kem đánh răng K”.
Thậm chí, trên TikTok, Facebook, những video này còn chèn các dòng chữ như “Bí mật bác sĩ tiết lộ, mình lén quay lại, lát nữa xóa”; hoặc “Xếp hàng mua thuốc vô tình nghe được chuyện nội bộ” như một xu hướng đang nở rộ.
Bác sĩ ảo khiến bác sĩ thật… hoang mang
Bác sĩ Ngô Xuân Hoàng, chuyên khoa da liễu (TP.HCM) cho biết bản thân là nạn nhân của AI.
“Một ngày nọ lướt TikTok, tôi bất ngờ thấy hình ảnh mình mặc áo blouse bị AI cắt ghép, lan truyền khắp Philippines để quảng cáo cho một phòng khám mà tôi chưa từng đồng ý.
Từ bất ngờ, tôi chuyển sang hoang mang, lo sợ vì hình ảnh của mình đang bị lợi dụng và người dân có thể hiểu lầm, hiểu sai về những nội dung mà các video này đăng tải”, bác sĩ Hoàng kể.
Hình ảnh bác sĩ Ngô Xuân Hoàng (TP.HCM) bị AI cắt ghép, lan truyền với mục đích quảng cáo cho một phòng khám ở tận Philipine – Ảnh: TRÚC QUYÊN.
Theo bác sĩ Hoàng, các vấn đề về chăm sóc da, làm đẹp được hầu hết mọi người quan tâm, kéo theo nhiều video “review” sản phẩm, chia sẻ kinh nghiệm và khuyên dùng mỹ phẩm ngày càng nhiều. Cũng từ đó, nhiều kênh đã dùng AI nhằm giả làm bác sĩ để quảng cáo sản phẩm, tăng độ uy tín, thúc đẩy mua hàng.
“Với từng bệnh nhân cụ thể, bác sĩ phải khai thác bệnh sử, khám trực tiếp, đánh giá các yếu tố riêng của từng người bệnh, cân nhắc lợi ích – nguy cơ và chịu trách nhiệm về quyết định chuyên môn. Mọi quyết định chẩn đoán, điều trị của bác sĩ đều dựa trên bằng chứng khoa học, kinh nghiệm cá nhân hóa trên từng người bệnh. AI hiện không thể thay thế đầy đủ quá trình đó”, bác sĩ Hoàng nói.
Bác sĩ Bùi Dương Khang, chuyên khoa Y học cổ truyền (TP Cần Thơ) cũng bày tỏ sự lo lắng trước tình trạng những kiến thức y khoa, đặc biệt là các bài thuốc dân gian, cổ truyền đang “thật giả lẫn lộn” trên mạng xã hội.
Nhiều trường hợp người bệnh tự ý ngưng thuốc, đổi thuốc, hoặc bỏ qua chống chỉ định để theo AI điều trị, bác sĩ Khang cho biết mình từng điên đầu và mất nhiều thời gian để giải thích với người bệnh rằng những video họ xem chỉ là AI, là bác sĩ ảo.
“Với các bệnh nhân đặc biệt là người cao tuổi sẽ khó phân biệt được đâu là bác sĩ thật, đâu là AI. Việc bác sĩ AI hướng dẫn các bài thuốc thanh lọc gan, thông suốt tim mạch, thải độc thận… mà chưa được kiểm chứng, đặc biệt là không qua sự thăm khám trực tiếp của bác sĩ thì việc làm theo sẽ rất nguy hiểm đối với người bệnh”, bác sĩ Khang cho biết.
Các video AI quảng bá thường kèm theo các câu từ giật gân như: Chữa khỏi bệnh 100% không cần thuốc, Khỏi hoàn toàn sỏi thận/mỡ máu sau vài ngày, Bác sĩ tiết lộ bí mật bị giấu kín… Theo bác sĩ Khang, đây là điều mà các bác sĩ thật không bao giờ cam kết.
Không nên mượn uy tín của nghề y để tạo lòng tin cho sản phẩm
Bác sĩ Nguyễn Tiến Dũng, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh (Hà Nội) cho rằng “chiếc áo không tạo nên thầy tu”, sự khác biệt giữa bác sĩ thật và “bác sĩ AI” nằm ở trách nhiệm nghề nghiệp.
“Một bác sĩ có danh tính, được đào tạo, có chứng chỉ hành nghề, đơn vị công tác sẽ phải trực tiếp chịu trách nhiệm về chuyên môn, đạo đức, pháp lý đối với lời khuyên và quyết định điều trị của mình.
Khi thông tin sai lệch được thể hiện dưới hình thức một bác sĩ ảo, người dân có thể nhầm lẫn, thậm chí quy trách nhiệm cho đội ngũ y bác sĩ thật. Về lâu dài, điều này ảnh hưởng đến uy tín và niềm tin đối với nghề y”, bác sĩ Dũng nói.
Theo bác sĩ Dũng, AI không phải là mối đe dọa nếu được sử dụng minh bạch, có kiểm chứng và có con người chịu trách nhiệm. Hiểm họa xuất hiện khi AI được dùng để giả lập thẩm quyền của bác sĩ, che giấu mục đích quảng cáo và tác động đến những quyết định liên quan trực tiếp đến sức khỏe người dân.
