Xe bọc thép Jackal của quân đội Anh tham gia tập trận đa quốc gia tại Ba Lan ngày 14-6-2018 – Ảnh: REUTERS
Được xem là một trong những cuộc cải tổ quân đội lớn nhất của Anh trong nhiều thập kỷ, kế hoạch này cho thấy London đang rút ra những bài học trực tiếp từ cuộc chiến tại Ukraine – nơi máy bay không người lái (drone) và các hệ thống tự hành làm thay đổi cách thức tiến hành chiến tranh hiện đại.
Từ tàu chiến cỡ lớn đến drone giá rẻ
Theo Hãng tin AFP, với kế hoạch mới được công bố ngày 30-6, Anh sẽ chi kỷ lục gần 300 tỉ bảng Anh (397 tỉ USD) cho quốc phòng trong bốn năm tới.
Thủ tướng Keir Starmer gọi đây là khoản đầu tư “mang tính thay đổi cuộc chơi”, giúp hiện đại hóa lực lượng vũ trang và bảo đảm quân đội có đủ năng lực đối phó với các mối đe dọa an ninh ngày càng gia tăng.
Kế hoạch mới sẽ đưa tổng chi tiêu quốc phòng của Anh lên 4,2% GDP.
Khác với chiến lược nhiều thập kỷ qua vốn tập trung vào các tàu sân bay, tàu ngầm và tàu chiến cỡ lớn, Kế hoạch Đầu tư quốc phòng (DIP) lần này của Anh cho thấy nước này đang chuyển hướng sang mô hình tác chiến linh hoạt hơn, lấy drone và các hệ thống không người lái làm trọng tâm.
Bộ Quốc phòng Anh cho biết hơn 5 tỉ bảng (6,6 tỉ USD) sẽ được dành riêng để phát triển các hệ thống này, từ drone rà phá thủy lôi, drone bốn cánh quạt chiến thuật cho đến drone cảm tử giá rẻ.
Đáng chú ý, London quyết định chưa cấp thêm ngân sách cho kế hoạch đóng tối đa tám tàu khu trục Type 83 và tàu hộ vệ Type 32 – những dự án từng được kỳ vọng sẽ mở rộng quy mô Hải quân Hoàng gia Anh trong những năm 2030.
Thay vào đó, Anh sẽ đóng ít nhất sáu tàu tác chiến đa năng thế hệ mới, có vai trò chỉ huy mạng lưới phương tiện không người lái trên biển, dưới nước và trên không.
Xu hướng này cũng được mở rộng sang Không quân Hoàng gia Anh, với chương trình phát triển máy bay chiến đấu tự hành hoạt động phối hợp cùng tiêm kích có người lái, trong khuôn khổ dự án tiêm kích thế hệ thứ sau mà Anh đang hợp tác cùng Ý và Nhật Bản.
Trước đó, Chính phủ Anh ngày 29-6 cũng thông báo từ đầu những năm 2030 sẽ thay thế sáu tàu khu trục cũ bằng ít nhất 6 tàu chiến “lai” (hybrid), kết hợp giữa thủy thủ đoàn vận hành trực tiếp và các hệ thống không người lái.
Thủ tướng Anh Keir Starmer phát biểu sau khi công bố Kế hoạch Đầu tư quốc phòng tại hạt Berkshire ngày 30-6 – Ảnh: REUTERS
Lấy Ukraine làm hình mẫu
Theo Bộ Quốc phòng Anh, kinh nghiệm từ Ukraine là yếu tố định hình rõ nét nhất kế hoạch cải tổ lần này.
Cơ quan này nhấn mạnh Ukraine hiện sử dụng khoảng 200.000 drone mỗi tháng để đối phó với Nga. Trong khi đó cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran cũng cho thấy quy mô sử dụng drone ngày càng lớn, với thời điểm cao nhất có tới khoảng 700 drone tấn công được phóng mỗi ngày.
Những diễn biến đó cho thấy các hệ thống giá rẻ có thể tiêu diệt các mục tiêu có giá trị cao, đồng thời rút ngắn chu kỳ đổi mới công nghệ quân sự từ nhiều năm xuống chỉ còn vài tuần.
Để theo kịp xu hướng này, Anh sẽ tập trung xây dựng trung tâm thử nghiệm drone lớn nhất châu Âu, cũng như thành lập lực lượng chuyên trách nhằm mở rộng nhanh năng lực sản xuất và đưa drone vào biên chế quân đội.
Giới chuyên gia cho rằng đây là sự thay đổi mang tính bước ngoặt trong tư duy quốc phòng của London, theo Politico ngày 29-6.
Ông Tim Willasey-Wisley, nghiên cứu viên cấp cao tại Viện Nghiên cứu quốc phòng và An ninh Hoàng gia Anh (RUSI), nhận định nước Anh vẫn cần duy trì mạnh lực lượng hải quân để bảo vệ lợi ích của một cường quốc thương mại toàn cầu, song cũng cần xây dựng một lực lượng “tinh gọn và hiệu quả hơn”, thay vì tiếp tục phụ thuộc vào các dự án vũ khí quy mô lớn.
Ông cũng cho rằng có một nghịch lý đáng chú ý rằng Anh từng là một trong những quốc gia đào tạo quân đội Ukraine từ năm 2022, nhưng giờ đây chính Kiev lại trở thành hình mẫu để London học hỏi cách tiến hành chiến tranh trong kỷ nguyên drone.
Tuy vậy, kế hoạch vẫn vấp phải nhiều ý kiến chỉ trích. Phe đối lập cho rằng kế hoạch được công bố quá muộn và chưa đưa ra lộ trình tài chính rõ ràng để giúp Anh đạt mục tiêu mà Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) đặt ra là chi 3,5% GDP cho quốc phòng vào năm 2035.
