Động thái này diễn ra vào thời điểm môi trường an ninh của Iran đang đối mặt với một loạt thách thức phức tạp, từ những thay đổi địa chính trị khu vực và cạnh tranh với các cường quốc lớn đến xung đột hỗn hợp, các hoạt động mạng và áp lực kinh tế. Trong hoàn cảnh như vậy, việc lựa chọn một nhân vật có bề dày kinh nghiệm trong các vấn đề quân sự, an ninh và chính trị là một quyết định chiến lược.
Lựa chọn “người quản lý khủng hoảng” cho giai đoạn rủi ro cao
Theo hãng tin WANA, Hội đồng An ninh Quốc gia tối cao của Iran (SNSC) là cơ quan chịu trách nhiệm điều phối các quyết định quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia, quốc phòng, chính sách đối ngoại và các cuộc khủng hoảng lớn. Do đó, việc lựa chọn thư ký của hội đồng thường có ý nghĩa quan trọng hơn việc bổ nhiệm thông thường.
Ông Rezaei thuộc thế hệ các quan chức Iran có những kinh nghiệm thiết yếu từ thời chiến và việc quản lý các tình huống đặc biệt. Trong chiến tranh Iran – Iraq, ông trở thành tư lệnh của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) ở độ tuổi tương đối trẻ, đảm nhận trách nhiệm lãnh đạo một trong những lực lượng quân sự quan trọng nhất của Iran vào thời điểm đất nước đang phải đối mặt với áp lực bên ngoài và các mối đe dọa quân sự rộng lớn.
Ngoài ra, trong giai đoạn ông Rezaei làm tư lệnh IRGC, tổ chức này đã trải qua những thay đổi cấu trúc lớn và mở rộng thể chế. Dưới sự lãnh đạo của ông, IRGC đã hướng tới việc phát triển các cấu trúc chuyên môn hóa hơn, tăng cường khả năng huấn luyện và thành lập các trung tâm khoa học – chỉ huy mới. Những bước phát triển này sau đó đã góp phần định hình một phần năng lực tổ chức và quốc phòng của Iran.
Vì vậy, một số nhà quan sát nhận định việc bổ nhiệm ông làm Thư ký SNSC không chỉ đơn thuần là sự lựa chọn một nhân vật nổi tiếng, mà còn là sự trở lại của một “người xây dựng thể chế” giàu kinh nghiệm vào một trong những trung tâm ra quyết định nhạy cảm nhất của đất nước. Động thái cũng có thể cho thấy nỗ lực của Tehran trong việc tăng cường các quan điểm tác chiến, đẩy nhanh quá trình ra quyết định và thúc đẩy phối hợp giữa các cơ quan, lực lượng khác nhau ứng phó với những mối đe dọa phức tạp.
Thông điệp địa chính trị đằng sau việc bổ nhiệm
Ông Rezaei đã nhiều lần đề cập đến những thay đổi trong trật tự toàn cầu, sự cạnh tranh giữa các cường quốc và vị thế của Iran trong các động lực quốc tế mới nổi. Ông lập luận rằng thế giới đang chuyển dịch khỏi cấu trúc quyền lực truyền thống và các quốc gia phải đóng vai trò tích cực hơn trong trật tự toàn cầu đang phát triển để bảo vệ lợi ích của mình.
Quan điểm địa chính trị này có thể là một trong những yếu tố quan trọng giúp ông được lựa chọn vào SNSC, vì cơ quan này hiện không chỉ giúp Iran đối phó với các mối đe dọa quân sự thông thường mà còn phải đồng thời quản lý các vấn đề kinh tế, cạnh tranh công nghệ, chiến tranh thông tin, sự cạnh tranh khu vực và sự dịch chuyển trong cán cân quyền lực toàn cầu. Trong một cuộc phỏng vấn gần đây, ông Rezaei nhấn mạnh sự cần thiết phải đánh giá thực tế các diễn biến toàn cầu, khẳng định Iran không nên trở thành một bên thụ động trong trật tự quốc tế tương lai.
“Chúng ta không thể quay lại với những yêu cầu của Mỹ và gia nhập khối do Mỹ và phương Tây khởi xướng, nơi châu Á vẫn nằm dưới sự kiểm soát của Washington vì điều đầu tiên họ sẽ làm là chia rẽ Iran”, ông Rezaei phát biểu.
Ông Rezaei lập luận rằng sự phụ thuộc hoàn toàn vào bất kỳ khối quyền lực nào có thể biến các nước thành đấu trường cạnh tranh giữa các cường quốc. Ông nhấn mạnh sự cần thiết của các liên minh khu vực và hợp tác giữa các quốc gia độc lập, bao gồm cả ý tưởng thiết lập một khuôn khổ kinh tế và an ninh chung bao gồm các nước như Iran, Ảrập Xêút, Thổ Nhĩ Kỳ và Ai Cập.
Theo Ali-Akbar Velayati, một cố vấn cho giới lãnh đạo Iran, quan điểm trên cho thấy cách tiếp cận an ninh của Rezaei không chỉ dựa trên các công cụ quân sự, mà là sự kết hợp giữa năng lực quốc phòng, ngoại giao khu vực và sự hiểu biết về các xu hướng toàn cầu rộng lớn hơn. Ông Velayati tin tầm nhìn chiến lược và kinh nghiệm quản lý của ông Rezaei có thể đóng vai trò hiệu quả trong việc bảo vệ an ninh và lợi ích quốc gia của Iran.
Vì sao chọn ông Rezaei vào thời điểm này?
Thời điểm bổ nhiệm có lẽ là yếu tố quan trọng nhất, khi căng thẳng giữa Iran với Mỹ và Israel đang leo thang, sự bất ổn bao trùm Trung Đông và những bất định ngày càng lớn về cán cân quyền lực trong tương lai. Trong bối cảnh đó, việc lựa chọn một nhân vật có kinh nghiệm thực chiến và kinh nghiệm ra quyết định dưới áp lực cao có thể được xem là tín hiệu cho thấy sự sẵn sàng.
Hình ảnh công chúng của ông Rezaei cũng có thể mang lại một lợi thế bổ sung khi ông từ lâu đã là gương mặt nổi bật trong các cuộc thảo luận về chính sách đối ngoại, an ninh khu vực và các vấn đề toàn cầu của Iran. Trong kỷ nguyên mà truyền thông chiến lược và các luồng quan điểm cạnh tranh ngày càng chi phối nền chính trị quốc tế, kinh nghiệm này có thể bổ trợ cho nền tảng chuyên môn về an ninh truyền thống của ông Rezaei.
Xét cho cùng, việc bổ nhiệm ông Rezaei làm Thư ký SNSC có thể được hiểu là nỗ lực kết hợp 3 loại hình kinh nghiệm về chỉ huy tác chiến thời chiến, quản lý chính trị và phân tích địa chính trị. Động thái này không nhất thiết cho thấy Iran đang chuẩn bị cho một cuộc đối đầu quân sự tức thì. Thay vào đó, nó ám chỉ Tehran dường như muốn bộ máy an ninh quốc gia của mình được trang bị đầy đủ năng lực để ứng phó với giai đoạn có nhiều dạng áp lực ập đến cùng lúc.
Việc bổ nhiệm ông Rezaei cũng có thể phản ánh nỗ lực của Tehran trong việc kết nối những bài học từ các cuộc xung đột trong quá khứ với những thách thức của một môi trường an ninh phức tạp, khó lường hơn.
Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei ngày 10/8 đã ban hành các sắc lệnh bổ nhiệm 6 chỉ huy quân sự cấp cao, bao gồm cả những người kế nhiệm 4 chỉ huy thiệt mạng trong các cuộc tấn công của Israel và Mỹ.
Thay vì nhượng bộ Mỹ, Iran vừa công bố một danh sách các yêu cầu mới, được đánh giá cứng rắn hơn với Mỹ trong vấn đề eo biển Hormuz chiến lược.
Một cố vấn cấp cao cho Tư lệnh Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố nước này có thể “kéo dài” cuộc xung đột với Mỹ cho đến khi Tổng thống Donald Trump rời nhiệm sở.
Nhiều năm đối đầu dường như đã khiến Tehran nhận ra cách ứng phó hiệu quả với Washington. Việc Iran lần đầu tấn công các mục tiêu Mỹ bằng tên lửa đạn đạo được cho phản ánh một thay đổi lớn.
