Ăn thuần chay có tốt hay gây ra sự thiếu hụt dinh dưỡng là câu hỏi nhiều người quan tâm – Ảnh: AI
Những thay đổi được ghi nhận ở người ăn thuần chay liên quan đến các con đường miễn dịch, chuyển hóa và một số chỉ dấu của lão hóa sinh học. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu nhấn mạnh đây mới là bằng chứng ban đầu và chưa thể kết luận rằng ăn thuần chay có thể trực tiếp làm chậm lão hóa hoặc phòng ngừa bệnh tật.
Chỉ 4 tuần ăn thuần chay đã tạo ra thay đổi ở cấp độ phân tử
Gene thường được ví như “bản thiết kế” của cơ thể, nhưng việc một gene có hoạt động mạnh hay yếu không chỉ phụ thuộc vào trình tự DNA. Bên trên mã di truyền còn có một hệ thống điều chỉnh được gọi là biểu sinh (epigenetics).
Một trong những cơ chế được nghiên cứu nhiều nhất là methyl hóa DNA. Đây là quá trình các nhóm hóa học nhỏ gắn vào DNA và có thể tác động đến cách tế bào “bật” hoặc “tắt” một số gene. Đáng chú ý, các dấu hiệu biểu sinh có thể chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố trong cuộc sống như chế độ ăn, vận động, hút thuốc, môi trường và quá trình lão hóa.
Chính vì vậy, các nhà khoa học muốn tìm hiểu liệu một thay đổi tương đối ngắn trong chế độ ăn có thể tạo ra những biến đổi đáng kể ở cấp độ này hay không.
Trong nghiên cứu được thực hiện bởi các nhà khoa học tại Đại học California, San Diego và Đại học Freiburg (Đức) công bố trên MedComm, tháng 8-2026, 48 người trưởng thành khỏe mạnh được đưa vào thử nghiệm.
Ban đầu, tất cả cùng tuân theo một chế độ ăn tiêu chuẩn trong một tuần. Sau đó họ được phân ngẫu nhiên vào hai nhóm: một nhóm ăn thuần chay và nhóm còn lại ăn chế độ giàu thịt trong thời gian 4 tuần.
Điểm đáng chú ý là hai chế độ ăn được thiết kế để cung cấp lượng calo tương đương nhau. Điều này giúp các nhà nghiên cứu giảm khả năng kết quả bị ảnh hưởng đơn thuần bởi việc ăn ít năng lượng hoặc giảm cân.
Sau thời gian thử nghiệm, nhóm nghiên cứu phân tích các mẫu máu trước và sau can thiệp, đồng thời kiểm tra hơn 800.000 vị trí methyl hóa trên toàn bộ hệ gene.
Kết quả cho thấy chế độ ăn thuần chay có liên quan đến những thay đổi trong nhiều con đường sinh học, thay vì chỉ tác động lên một gene riêng lẻ.
Một trong những tín hiệu đáng chú ý liên quan đến hệ miễn dịch. Các mô hình methyl hóa ở nhóm ăn thuần chay cho thấy những thay đổi phù hợp với tỉ lệ bạch cầu trung tính thấp hơn và tỉ lệ tế bào T CD4 cao hơn.
Chế độ ăn có liên quan đến những thay đổi trong nhiều con đường sinh học, thay vì chỉ tác động lên một gene riêng lẻ – Ảnh: AI
Chế độ thuần chay liên quan đến các dấu hiệu lão hóa sinh học
Ngoài hệ miễn dịch, nhóm nghiên cứu còn phát hiện những thay đổi liên quan đến nhiều quá trình khác trong cơ thể.
Một số vùng điều hòa gene có liên quan đến sự phát triển tế bào và các con đường tín hiệu như mTOR và Hippo cho thấy sự thay đổi về methyl hóa. Các nhà nghiên cứu cũng nhận thấy những thay đổi liên quan đến chuyển hóa chất béo, tín hiệu insulin, sửa chữa DNA và phản ứng của tế bào trước stress.
Những phát hiện này cho thấy chế độ ăn có thể tác động đến nhiều hệ thống sinh học cùng lúc.
Một phần đáng chú ý khác của nghiên cứu là việc sử dụng các “đồng hồ biểu sinh” để đánh giá tuổi sinh học.
Tuổi sinh học không đơn giản là số tuổi tính từ ngày sinh. Đây là khái niệm được sử dụng để mô tả tình trạng sinh học của cơ thể dựa trên nhiều dấu hiệu phân tử. Các đồng hồ biểu sinh sử dụng những mô hình methyl hóa DNA để đưa ra ước tính về một số khía cạnh liên quan đến quá trình lão hóa.
Trong thử nghiệm này, hai mô hình đồng hồ biểu sinh tập trung vào các chỉ số liên quan đến sức khỏe cho thấy dấu hiệu lão hóa sinh học chậm hơn ở nhóm ăn thuần chay sau một tháng.
Tuy nhiên, không phải tất cả các đồng hồ đều cho kết quả giống nhau. Một mô hình chủ yếu được thiết kế để ước tính tuổi theo thời gian lại không cho thấy cùng một xu hướng.
Sự khác biệt này rất quan trọng. Nó cho thấy “tuổi sinh học” không phải một con số duy nhất có thể dùng để khẳng định một người trẻ hơn hay già hơn về mặt sinh học.
Nghiên cứu cũng có một số hạn chế đáng kể
Thứ nhất, quy mô thử nghiệm chỉ gồm 48 người trưởng thành khỏe mạnh, tương đối nhỏ so với những nghiên cứu dùng để đưa ra kết luận về sức khỏe dân số.
Thứ hai, thời gian can thiệp chỉ kéo dài 4 tuần. Chưa rõ những thay đổi biểu sinh quan sát được có duy trì trong nhiều tháng hoặc nhiều năm hay không.
Ngoài ra, nghiên cứu mới chỉ cho thấy mối liên quan giữa chế độ ăn và những thay đổi phân tử. Nó chưa chứng minh rằng những thay đổi này trực tiếp khiến con người khỏe mạnh hơn, sống lâu hơn hoặc ít mắc bệnh hơn.
Điều này đặc biệt quan trọng khi nói về lão hóa. Một thay đổi trong methyl hóa DNA không đồng nghĩa với việc nguy cơ bệnh tật chắc chắn giảm.
Vậy có nên hiểu nghiên cứu này là bằng chứng cho thấy mọi người nên chuyển sang chế độ thuần chay? Câu trả lời vẫn là chưa thể kết luận như vậy.
Điều nghiên cứu thực sự cho thấy là cơ thể có thể phản ứng khá nhanh với sự thay đổi về thành phần chế độ ăn, ít nhất ở cấp độ một số dấu hiệu phân tử. Điều này mở ra câu hỏi thú vị về việc liệu những thay đổi đó có thể trở thành những cải thiện sức khỏe lâu dài hay không.
