AI làm nóng cuộc cạnh tranh cáp ngầm Mỹ – Trung

Những năm gần đây, cáp ngầm đã dần trở thành “mặt trận” cạnh tranh chiến lược kế tiếp giữa Mỹ và Trung Quốc sau thương mại, mạng 5G và chip.

Bản chất cạnh tranh thay đổi

Các tuyến cáp quang trải dài dưới các đại dương chính là “mạch máu” truyền tải khoảng 99% lưu lượng dữ liệu trên toàn cầu, là nền tảng của hệ thống thông tin liên lạc toàn cầu và nền kinh tế số, theo Đài Channel News Asia. Khi nhu cầu về dữ liệu xuyên biên giới để vận hành và huấn luyện các hệ thống AI tiên tiến ngày càng gia tăng, cuộc cạnh tranh nhằm giành quyền kiểm soát các hệ sinh thái hạ tầng mạng trọng yếu – đặc biệt là các tuyến cáp ngầm – cũng ngày càng nóng lên.

Theo các nhà quan sát, bản chất của sự cạnh tranh đã thay đổi. Ngày nay, các yếu tố địa chính trị đang ngày càng chi phối các dự án cáp ngầm, thay cho sự cạnh tranh thuần túy về giá cả và công nghệ như trước. Hồi năm 2023, dự án SeaMeWe-6 – tuyến cáp dài khoảng 21.700 km, kết nối Singapore với Pháp qua Đông Nam Á, Trung Đông và châu Âu – đã được trao cho Công ty SubCom (trụ sở ở Mỹ) sau một chiến dịch vận động của Mỹ dù ban đầu được kỳ vọng sẽ do Công ty HMN Tech của Trung Quốc (tiền thân là Huawei Marine Networks) thi công, theo Reuters.

Mới đây nhất, Bắc Kinh ngày 28.7 cáo buộc Washington “chính trị hóa” hạ tầng cáp ngầm toàn cầu, sau khi có thông tin Mỹ sẽ chi 175,8 triệu USD để thay thế các tuyến cáp đã xuống cấp ở Caribe và Trung Mỹ, với mục tiêu loại bỏ sự tham gia của Trung Quốc trong các dự án này.

Theo giới chuyên gia, mạng lưới cáp dù mang tính toàn cầu về mặt vật lý nhưng đang ngày càng bị phân mảnh bởi địa chính trị. “Chúng ta đang chứng kiến sự phân tách ngày càng rõ rệt của mạng lưới cáp ngầm toàn cầu”, nhà nghiên cứu Bart Hogeveen tại Viện Chính sách chiến lược Úc (ASPI) nhận định, đồng thời lưu ý rằng “các tuyến cáp mới ngày càng được thiết kế để tránh một số điểm cập bờ nhất định hoặc những khu vực hàng hải nhạy cảm về mặt địa chính trị”.

Cạnh tranh còn dài

Vào tháng 6, Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) tiến hành siết chặt giám sát đối với hạ tầng cáp ngầm. Theo tờ South China Morning Post, FCC đã bỏ phiếu thông qua quy định bắt buộc các đơn vị vận hành thiết bị đầu cuối tuyến cáp phải có giấy phép, qua đó gần như loại bỏ các doanh nghiệp Trung Quốc khỏi việc cung cấp thiết bị hoặc dịch vụ cho các mạng cáp kết nối với Mỹ. Các quy định mới mở rộng lệnh cấm mà FCC ban hành năm ngoái, theo đó ngăn các tập đoàn viễn thông Trung Quốc – bao gồm Huawei và China Mobile – tham gia các dự án cáp ngầm có kết nối với Mỹ, với lý do bảo đảm an ninh quốc gia. Đề xuất này được xây dựng dựa trên sáng kiến Clean Cable (Cáp sạch) của Washington, được khởi động vào năm 2020 dưới nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Donald Trump, với mục tiêu giảm sự tham gia của Trung Quốc trong các dự án cáp ngầm nhạy cảm.

Ông Xu Tianchen, chuyên gia kinh tế cấp cao tại Đơn vị tình báo kinh tế (EIU) thuộc Tập đoàn The Economist, cho rằng những tranh cãi mới nhất về quy định quản lý phản ánh một bước chuyển cơ bản trong cuộc chiến công nghệ giữa Mỹ và Trung Quốc: từ cạnh tranh đối với các sản phẩm cụ thể sang cuộc đua giành quyền kiểm soát hạ tầng nền tảng giúp các công nghệ đó vận hành.

Các chuyên gia khác nhận định rằng cuộc cạnh tranh xung quanh hạ tầng ngầm dưới biển sẽ còn gia tăng. “Khi AI phát triển nhanh chóng và được cả Washington lẫn Bắc Kinh xem là công nghệ mang ý nghĩa chiến lược quyết định, chúng ta sẽ chứng kiến sự cạnh tranh ngày càng gay gắt đối với hạ tầng vật lý làm nền tảng cho AI”, nhà nghiên cứu Hogeveen dự báo.