Người dân muốn thoát khỏi vàng khi giá giảm mạnh là do niềm tin vào bên bán suy giảm. Theo các chuyên gia, chỉ khi tâm lý này qua đi, giá vàng mới ngừng giảm.
Chờ niềm tin trở lại
Vẫn là cảnh tượng người dân xếp hàng trước các cửa hàng vàng, nhưng trong mấy ngày gần đây, họ đến để bán vàng. Khi cuộc “khủng hoảng” thị trường kim cương lan tới Công ty vàng bạc đá quý Sài Gòn – SJC, một doanh nghiệp lớn khác trên thị trường vàng, trang sức, đá quý, khó trách, niềm tin của người dân vào các doanh nghiệp này tiếp tục suy giảm.
Bán vàng vào thời điểm này, người dân phải chịu khoản lỗ tương đối lớn. Theo ghi nhận của báo chí, ngày 24/7/2026, giá vàng SJC tiếp tục giảm 1 triệu đồng/lượng. Chênh lệch giá mua và giá bán từ 5 triệu đồng tới 6,5 triệu đồng/lượng, mức cao nhất trong 1 năm qua. Từ đầu tuần, giá vàng miếng giảm 8,6 triệu đồng/lượng, nên người mua đầu tuần muốn bán ra vào thời điểm này sẽ lỗ tới 13,6 triệu đồng/lượng.
Nhìn nhận từ góc độ này, LS Trương Thanh Đức, Giám đốc Công ty Luật ANVI, Trọng tài viên VIAC nhận định, nhiều người dân từng mua vàng tại các doanh nghiệp đang vướng vào bê bối kim cương lậu muốn bán đi là bởi họ không còn nhiều niềm tin vào những nơi đó. Khi tâm lý này qua đi, nhà đầu tư cá nhân giảm bán vàng, thì vàng mới thoát khỏi đà giảm giá.
“Cũng như với kim cương, người dân mua vàng với cam kết có thể bán lại cho chính cửa hàng mà họ mua. Niềm tin vào giao dịch và chất lượng vàng dựa chủ yếu trên cơ sở này.
Giấy chứng nhận chất lượng vàng thường do chính doanh nghiệp cấp. Vậy nên, khi lòng tin bị lung lay, thì họ sẽ muốn “trả lại” vàng cho nơi bán”, LS Trương Thanh Đức thẳng thắn.
Đồng tình với nhận định trên, TS Huỳnh Thanh Điền, ĐH Nguyễn Tất Thành nêu ra một vấn đề khác. Theo vị chuyên gia, đối với doanh nghiệp, phải thu mua vàng với số lượng lớn sẽ gây thiếu hụt dòng tiền, thậm chí, gây rủi ro cho thanh khoản. Người dân bán vàng vào thời điểm này sẽ chịu lỗ, thậm chí, so với thời điểm vàng lập đỉnh vào tháng 1/2026, khoản lỗ rơi vào khoảng 35 triệu đồng/lượng.
“Nếu xác định vàng đang nắm giữ là vàng có chất lượng như giấy kiểm định, người dân không nên bán vàng vào thời điểm này”, TS Huỳnh Thanh Điền nêu quan điểm.
Bán vàng trả chậm 120 ngày có phạm luật?
Trong khi SJC cam kết vẫn duy trì chính sách mua vàng trả tiền trong ngày, Công ty CP Vàng bạc đá quý Phú Nhuận PNJ lại đưa ra chính sách thanh toán theo lộ trình 5 đợt trong vòng 120 ngày. Từ góc độ pháp lý, LS Trương Thanh Đức khẳng định, không có quy định nào buộc bên mua vàng phải thanh toán ngay cho bên bán vàng, hay cấm thanh toán chậm trong giao dịch mua bán vàng. Vì đây là giao dịch dân sự, giá mua, thời gian và phương thức thanh toán do hai bên tự thỏa thuận.
Vị chuyên gia dẫn chứng, Điều 453 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định, các bên có thể thỏa thuận về việc mua trả chậm hoặc trả dần tiền trong một thời hạn sau khi nhận tài sản mua.
Về phần mình, bên bán có thể bảo lưu quyền sở hữu đối với tài sản cho đến khi bên mua thanh toán đủ tiền, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác. Khi bên mua nhận hàng và thanh toán nhiều đợt, giao dịch đó là giao dịch mua trả góp. Điểm nghịch lý trong trường hợp này chỉ là sự đổi vai: người dân là bên bán, doanh nghiệp vàng là bên mua trả góp.
“Điều quan trọng là doanh nghiệp phải ghi nhận đầy đủ, rõ ràng từng thời hạn thanh toán, không được mập mờ hoặc cố tình gây nhầm lẫn về điều kiện giao dịch. Doanh nghiệp cũng phải thực hiện đúng cam kết hoàn thành thanh toán sau 120 ngày, không được tự ý thay đổi điều kiện hay lấy lý do biến động thị trường để trì hoãn việc thanh toán. Nếu đến thời hạn doanh nghiệp vẫn không thực hiện nghĩa vụ thanh toán, người dân có quyền khởi kiện ra tòa để yêu cầu thanh toán cả tiền gốc và lãi”, LS Trương Thanh Đức lưu ý.
Nhắc lại về hiện tượng nhiều cửa hàng thu tiền trước và hẹn giao vàng sau thời gian trước, theo LS Trương Thanh Đức, cách thức này có nhiều điểm tương đồng về pháp lý so với việc khách hàng bán vàng cho cửa hàng rồi chờ thanh toán hết sau 120 ngày.
“Trong cả hai trường hợp, bản chất vẫn là giao dịch dựa trên cung – cầu của thị trường. Khi cầu từ thị trường lớn, doanh nghiệp có lợi thế nên yêu cầu khách hàng thanh toán trước. Đến nay, khi cung từ thị trường cao, doanh nghiệp khó bán ra, nên nhận mua vào và trì hoãn thanh toán. Doanh nghiệp định ra “luật chơi” còn người dân chỉ có quyền lựa chọn tham gia hay không tham gia cuộc giao dịch đó”, vị chuyên gia phân tích.
Dù vậy, vị chuyên gia chỉ rõ, rủi ro lớn nhất, cũng là điều người dân lo ngại nhất là, trong 120 ngày chờ thanh toán đầy đủ, doanh nghiệp mất khả năng thanh toán. Ông khuyến nghị người sở hữu không nên bán ồ ạt chỉ vì tâm lý đám đông. Nếu chưa có nhu cầu sử dụng tiền ngay, sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng và hợp pháp, hợp lệ thì khách hàng nên bình tĩnh giữ lại tài sản có giá trị lớn, dễ mua bán theo đúng trạng thái thị trường.
Còn TS Huỳnh Thanh Điền cho rằng, cần có những thông điệp truyền thông mạnh mẽ tới người mua vàng, giúp họ yên tâm về chất lượng sản phẩm và yên tâm tiếp tục nắm giữ.
