Bước ngoặt nguy hiểm mới của cuộc chiến Iran

Hôm qua (24.7), CNN đưa tin Tehran tuyên bố đã tập kích các cơ sở của Mỹ ở Bahrain và Jordan, sau khi Washington tấn công các mục tiêu quân sự của Iran.

Nguy cơ lớn cho kinh tế toàn cầu

Hai bên tiếp tục “ăn miếng trả miếng” sau 13 ngày kể từ khi chiến sự tái bùng nổ. Tổng thống Mỹ Donald Trump mới đây truyền đi thông điệp rằng Washington chưa sẵn sàng đàm phán. Ngược lại, Iran cũng bác bỏ thông tin về việc nước này từ chối đề nghị ngừng bắn và đổ lỗi cho Mỹ về việc xung đột leo thang.

Trả lời Thanh Niên hôm qua, chuyên gia tình báo quân sự Mỹ Carl O.Schuster (đang giảng dạy tại ĐH Hawaii – Thái Bình Dương) đánh giá: “Việc lực lượng Houthi ở Yemen đột ngột đe dọa phong tỏa các cảng của Ả Rập Xê Út trên biển Đỏ và eo biển Bab al Mendab làm tăng thêm đòn bẩy cho Iran về vấn đề kinh tế và chính trị trong cuộc chiến hiện tại. Mối đe dọa từ Houthi có thể khiến đình trệ việc tàu thuyền qua lại eo biển Bab al Mendab và vào các cảng của Ả Rập Xê Út”.

Chuyên gia Mona Yacoubian, Giám đốc Chương trình Trung Đông – Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS, Mỹ), cũng cho rằng nếu Houthi đóng cửa eo biển Bab al Mandab thì sẽ gây ra một điểm nghẽn quan trọng khác của khu vực. “Iran cũng có thể chuyển sang các cuộc tấn công phối hợp hơn vào cơ sở hạ tầng năng lượng vùng Vịnh để gây thêm thiệt hại cho các nền kinh tế ở khu vực và thị trường năng lượng toàn cầu. Tehran có thể nhắm vào các cấu trúc năng lượng thay thế như cảng Yanbu ở biển Đỏ, vốn là giải pháp quan trọng cho Ả Rập Xê Út trong bối cảnh eo biển Hormuz bị đóng cửa”, chuyên gia Yacoubian phân tích thêm. Theo bà, khi Tehran tiếp tục đẩy mạnh tập kích các cơ sở hạ tầng quan trọng ở vùng Vịnh, các quốc gia ở khu vực này có thể rơi vào một cuộc đối đầu quân sự công khai với Iran, khiến cho cuộc chiến lan rộng khó lường.

Nếu eo biển Bab al Mendab và các cảng của Ả Rập Xê Út bị phong tỏa thì cuộc chiến đang tiến đến bước nguy hiểm mới vì sẽ gây tổn thất đối với kinh thế giới. Đến hôm qua, giá dầu Brent và WTI lần lượt dao động ở mức 97 và 89 USD/thùng, dù có lúc giảm xuống nhưng đang theo hướng duy trì ở mức cao khi thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran được duy trì.

Thế khó cho Mỹ

“Ở vịnh Ba Tư, cả hai bên dường như bị hạn chế trong hoạt động tác chiến. Điều này có lợi cho Iran và thời gian đang đứng về phía nước này vì cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ của Mỹ đang đến gần trong khi giá nhiên liệu cao ảnh hưởng đời sống người dân. Tehran có lẽ kỳ vọng đảng Dân chủ thắng lợi trong cuộc bầu cử giữa kỳ thì áp lực từ Washington sẽ giảm đi. Các cuộc tấn công hiện không gây ra đe dọa nào đối với chế độ Tehran, vì chưa gây ra đủ thiệt hại để ảnh hưởng đến năng lực chiến đấu của Lực lượng Vệ binh cách mạng hồi giáo Iran (IRGC)”, chuyên gia Schuster phân tích thêm.

Tuy nhiên, theo chuyên gia này, các cuộc tấn công của Iran dù hạn chế về hiệu quả, nhưng lại có tác động chính trị – kinh tế đối với các chính phủ khu vực và nền kinh tế toàn cầu. Những lời đe dọa bất ngờ của lực lượng Houthi làm gia tăng áp lực tâm lý và chính trị đối với Mỹ và các đồng minh cả trong và ngoài khu vực.

“Lực lượng Houthi chỉ cần thực hiện một cuộc tấn công để khiến mối đe dọa của họ trở nên có thật. Việc tăng phí bảo hiểm hàng hải sẽ mang lại tác động mà Iran mong muốn”, cựu đại tá Schuster chỉ ra.

Dự báo về diễn biến 30 ngày tới, ông cho rằng: “Chính quyền Mỹ phải đối mặt với một quyết định khó khăn: Hoặc phải giáng một đòn mạnh mẽ, quyết liệt vào các cơ sở quan trọng nhất còn lại của IRGC và ít nhất là xem xét việc chiếm đảo Kharg, hoặc tiếp tục nỗ lực hiện tại và chấp nhận thực tế rằng chế độ Iran sẽ không đáp ứng mục tiêu của Mỹ là đóng cửa chương trình hạt nhân”.

Theo chuyên gia Schuster, các yếu tố ảnh hưởng đến diễn biến phía trước là cả hai bên đều đang đối mặt với những thách thức nhưng Iran sẵn sàng chấp nhận thêm hy sinh trong khi Mỹ thì khó có thể làm điều tương tự.

“Hiện nay, đảng Dân chủ muốn từ chối cấp kinh phí cho Lầu Năm Góc để tiếp tục cuộc chiến. Ngay cả khi phe Dân chủ không đạt mục tiêu thì quân đội Mỹ cũng rơi vào tình trạng hạn chế về nguồn lực (tên lửa, bom…) để dùng cho cuộc chiến Iran. Mỹ mất nhiều năm để sản xuất vũ khí chính xác và cuộc chiến này đang tiêu tốn quá nhiều mà quá trình sản xuất chưa đủ để bù đắp lại. Sức mạnh của tàu chiến Mỹ cũng là một yếu tố hạn chế khi hơn 1/3 hạm đội đang chờ hoặc đang được bảo trì do thiếu hụt năng lực đóng tàu. Cuộc chiến đã làm chậm tiến độ sửa chữa và bảo trì các tàu chiến”, cựu đại tá Schuster phân tích thêm và đánh giá: “Cả hai bên đều đang đối mặt với áp lực kinh tế và chính trị trong nước. Bên nào nhượng bộ trước sẽ thua”.