Liệt sĩ Nguyễn Trọng Cát đã được đưa về quê nhà sau 54 năm nằm lại ở chiến trường miền Nam – Ảnh: THÀNH NAM
Sau hơn nửa thế kỷ mòn mỏi tìm kiếm, sáng 24-7, gia đình liệt sĩ Nguyễn Trọng Cát cùng chính quyền xã Hợp Tiến (tỉnh Thanh Hóa) đã tổ chức lễ đón hài cốt ông từ Nghĩa trang liệt sĩ Ngã Bảy – Phụng Hiệp (TP Cần Thơ) về quê nhà.
Liệt sĩ Nguyễn Trọng Cát hy sinh năm 1972, phần mộ được xác định danh tính vào năm 2025 nhờ đối sánh ADN, khép lại hành trình 54 năm tìm kiếm và hoàn thành tâm nguyện của cha mẹ ông trước lúc qua đời.
Hơn nửa thế kỷ tìm kiếm
Đối với ông Nguyễn Trọng Bảy (sinh năm 1960) – em trai liệt sĩ, khoảnh khắc nhận tin kết quả ADN trùng khớp là niềm hạnh phúc vỡ òa sau bao năm chờ đợi. Theo chia sẻ, bố mẹ ông Bảy sinh được 6 người con (5 trai, 1 gái), ông Bảy là con út trong gia đình.
Lớn lên, tất cả 5 anh em trai ông lần lượt lên đường nhập ngũ khi đất nước còn chia cắt. Tuy nhiên có hai người anh là Nguyễn Trọng Cát (sinh năm 1952) và Nguyễn Trọng Khánh (sinh năm 1956, cùng nhập ngũ năm 1971) đều hy sinh một năm sau đó.
Ngày nhận hai giấy báo tử, nỗi đau như xé lòng cha mẹ. Từ đó, ước nguyện lớn nhất của ông bà là tìm được hài cốt các con để đưa về quê hương.
Tuy nhiên thời gian trôi qua, việc tìm kiếm không có kết quả. Cha mẹ ông Bảy lần lượt qua đời vào các năm 1981 và 1985, nhưng trước lúc nhắm mắt vẫn căn dặn các con phải bằng mọi giá đưa hai anh về với đất mẹ.
Khắc ghi lời dặn ấy, ba anh em trai còn lại đã nhiều năm rong ruổi khắp các nghĩa trang từ miền Trung đến miền Nam, dò hỏi thông tin từ đồng đội, cơ quan chức năng và những người từng tham gia chiến đấu. Sau này hai người anh tiếp tục qua đời, chỉ còn ông Nguyễn Trọng Bảy lặng lẽ nối tiếp hành trình.
Ông Nguyễn Trọng Bảy – em trai liệt sĩ Nguyễn Trọng Cát – kể về hành trình hơn nửa thế kỷ gia đình tìm kiếm hài cốt anh trai – Ảnh: THÀNH NAM
Nỗ lực không ngừng nghỉ cuối cùng cũng mang lại kết quả khi hơn 10 năm trước, gia đình tìm thấy phần mộ liệt sĩ Nguyễn Trọng Khánh tại Nghĩa trang Xuân Mai (xã Mai Thủy, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình cũ; nay là xã Trường Phú, tỉnh Quảng Trị).
Tuy nhiên việc tìm kiếm liệt sĩ Nguyễn Trọng Cát vẫn vô cùng gian nan. Theo giấy báo tử, ông hy sinh tại Cần Thơ nên mỗi khi có bất kỳ manh mối nào, ông Bảy đều lập tức lên đường xác minh nhưng vẫn chưa thể xác định nơi an nghỉ của anh.
Tưởng như hy vọng dần khép lại thì cuối năm 2023, một người đồng đội cũ của liệt sĩ Nguyễn Trọng Cát cung cấp thông tin các chiến sĩ hy sinh tại khu vực Cần Thơ đã được quy tập về Nghĩa trang liệt sĩ Ngã Bảy – Phụng Hiệp.
Ông Bảy lập tức đến nơi. Dù những ngôi mộ đều thiếu thông tin, không thể xác định chính xác danh tính, nhưng linh cảm và lời kể của người đồng đội khiến ông tin rằng anh trai mình đang yên nghỉ tại đây.
Bước ngoặt đến vào năm 2025, khi chủ trương giám định ADN xác định danh tính hài cốt liệt sĩ chưa rõ thông tin được triển khai trên phạm vi cả nước. Kết quả đối sánh ADN đã xác nhận hài cốt tại Nghĩa trang liệt sĩ Ngã Bảy – Phụng Hiệp chính là liệt sĩ Nguyễn Trọng Cát.
“Khi cán bộ công an thông báo kết quả mẫu ADN trùng khớp, gia đình tôi vỡ òa trong niềm vui sướng khi đã tìm thấy được anh, hoàn thành tâm nguyện của bố mẹ lúc qua đời” – ông Bảy xúc động.
Người dân lối xóm đến dâng hương khi hài cốt liệt sĩ được đưa về quê nhà – Ảnh: THÀNH NAM
Đưa anh trở về với đất mẹ
Sáng sớm 24-7, rất đông người thân, bà con lối xóm, đồng đội, chính quyền địa phương đã tới gia đình anh Nguyễn Trọng Tĩnh (con trai của ông Nguyễn Trọng Năm – anh trai liệt sĩ Nguyễn Trọng Cát) ở thôn Sơn Hương, xã Hợp Tiến – nơi hài cốt liệt sĩ Nguyễn Trọng Cát được đưa về – để tổ chức lễ truy điệu, an táng.
Sau 54 năm đằng đẵng nằm lại nơi chiến trường xa, hôm nay liệt sĩ Nguyễn Trọng Cát cuối cùng cũng được trở về trong vòng tay gia đình và đất mẹ.
Không chỉ có giọt nước mắt nghẹn ngào của những người thân ruột thịt, mà bà con lối xóm ai cũng rưng rưng nước mắt khi đứng trước di ảnh của ông thắp nén tâm nhang thành kính.
Trong dòng người đến viếng liệt sĩ Nguyễn Trọng Cát trở về, có một bóng hình lặng lẽ bước đến, bà không chỉ là bà con lối xóm mà cũng là người phụ nữ đã có hẹn ước với chàng trai trẻ Nguyễn Trọng Cát trước lúc lên đường ra trận.
Thắp nén tâm nhang, đi quanh chiếc tiểu sành phủ cờ đỏ sao sàng, bà Hà Thị Bình đã nhiều lần rơi nước mắt. Những giọt nước mắt như một lời chào, như một lời nhắn nhủ với lòng mình rằng anh đã trở về với quê hương, về với đất mẹ.
Bà Hà Thị Bình – người đã có hẹn ước với liệt sĩ Nguyễn Trọng Cát – xúc động khi tới thắp nén nhang – Ảnh: THÀNH NAM
Theo chia sẻ của bà Hà Thị Bình (sinh năm 1952, ngụ xã Hợp Tiến), lúc ở nhà bà và liệt sĩ Nguyễn Trọng Cát đã yêu thương nhau. Năm 1971, trước khi lên đường ra trận, gia đình ông Cát đã mang cau trầu sang thưa chuyện với gia đình bà, hẹn sau ngày chiến thắng sẽ trở về xin cưới bà.
Thế nhưng lời ước hẹn đó đã không thành hiện thực, khi chàng trai trẻ tuổi đôi mươi Nguyễn Trọng Cát đã mãi mãi nằm lại nơi chiến trường.
“Năm 1972, nhận được tin anh hy sinh, chị Bình vẫn không tin đó là sự thật, chị vẫn chờ anh nhiều năm sau đó mới chịu lập gia đình.
Dù hai người không thể đến với nhau, thế nhưng chị vẫn thường xuyên qua lại, tới thăm hỏi bố mẹ tôi khi còn sống. Hôm nay hay tin, chị cũng đã tới đón anh về với quê nhà” – bà Nguyễn Thị Sáu (em gái liệt sĩ Nguyễn Trọng Cát) chia sẻ.
Theo ông Bảy, sau nửa thế kỷ chia ly, cuối cùng anh trai ông đã được trở về trong vòng tay ấm áp của gia đình và quê hương. Dù khi về anh chỉ còn một nắm xương, nhưng đó là sự đoàn tụ thiêng liêng mà nhiều thế hệ trong gia đình đã chờ đợi suốt 54 năm.
“Sau lễ truy điệu, anh tôi sẽ được đưa về an táng ngay cạnh em trai là liệt sĩ Nguyễn Trọng Khánh tại Nghĩa trang Triệu Sơn để gia đình thuận tiện hương khói” – ông Bảy xúc động.
Hành trình tìm kiếm liệt sĩ Nguyễn Trọng Cát không chỉ là câu chuyện về tình thân, lòng hiếu nghĩa và sự kiên trì của một gia đình suốt hơn nửa thế kỷ, mà còn cho thấy ý nghĩa to lớn của công tác xác định danh tính liệt sĩ bằng công nghệ ADN.
Đó là hành trình đưa những người con đã hy sinh vì Tổ quốc trở về với quê hương, với gia đình và với sự tri ân của các thế hệ hôm nay.
Theo Công an tỉnh Thanh Hóa, sau nhiều tháng triển khai bằng 3 đợt cao điểm, với tinh thần khẩn trương và trách nhiệm cao, đến ngày 5-7-2026, Công an tỉnh Thanh Hóa đã hoàn thành việc thu nhận mẫu ADN đối với thân nhân liệt sĩ chưa xác định được danh tính.
Từ nguồn ADN này, thông qua công tác đối sánh ADN, tỉnh Thanh Hóa có 10 liệt sĩ đã xác định được danh tính.
