Chủ tịch FIFA Gianni Infantino (trái) cùng Tổng thống Mỹ Donald Trump khẳng định đã tổ chức kỳ World Cup thành công – Ảnh: AFP
World Cup 2026 đồng tổ chức bởi Mỹ, Canada và Mexico vừa kết thúc, với chức vô địch cho tuyển Tây Ban Nha.
Đáng chú ý, Chủ tịch FIFA Gianni Infantino thông báo tổ chức này dự kiến đạt mức doanh thu kỷ lục hơn 15 tỉ USD, vượt xa dự báo ban đầu là 11 tỉ USD.
Động lực chính cho sự bứt phá này đến từ doanh thu bán vé, dịch vụ VIP sang trọng và đặc biệt là khoản phí hoa hồng lên tới 30% (gồm 15% từ người mua và 15% từ người bán) trên thị trường vé thứ cấp.
Tuy nhiên đằng sau “mỏ vàng” khổng lồ của FIFA, ba nước đồng chủ nhà thực sự nhận lại được bao nhiêu lợi ích kinh tế?
Doanh thu tỉ đô chảy về đâu?
Nhiều nghiên cứu kinh tế chỉ ra rằng các siêu sự kiện thể thao hiếm khi mang lại lợi nhuận trực tiếp cho nước chủ nhà. Toàn bộ doanh thu từ bản quyền truyền hình, tài trợ thương mại và phần lớn tiền bán vé đều chảy thẳng về túi FIFA để phân phối cho 211 liên đoàn thành viên.
Ngược lại, chính quyền địa phương và người đóng thuế tại các thành phố đăng cai phải tự gánh vác chi phí vận hành khổng lồ, từ nâng cấp hạ tầng, quản lý giao thông cho đến bảo đảm an ninh.
Tờ CNN phân tích thực tế tại Mỹ trong tháng 6 vừa qua cho thấy bức tranh kinh tế khá ảm đạm so với những dự báo lạc quan trước giải. Lượng khách quốc tế đến Mỹ gần như đi ngang, khi chỉ tăng 0,2% so với cùng kỳ năm ngoái.
Chỉ số lạm phát cho thấy giá phòng khách sạn giảm 2,8%, giá vé máy bay hầu như không đổi, còn doanh số bán lẻ toàn quốc chỉ tăng 0,2%. Thậm chí ngành dịch vụ và lưu trú tại Mỹ còn ghi nhận sự sụt giảm bất ngờ, với 61.000 việc làm bị cắt giảm trong tháng diễn ra giải đấu.
Dù có những điểm sáng, như Boston ghi nhận doanh số doanh nghiệp nhỏ tăng 7,6% nhờ lượng tiêu thụ bia khổng lồ của cổ động viên Scotland, nhưng nhìn chung cú hích kinh tế là không đáng kể.
Giáo sư Michael Edwards từ Đại học Bang North Carolina nhận định: “Người đóng thuế xây dựng sân vận động, nhưng phần lớn doanh thu lại thuộc về các chủ sở hữu, FIFA và các nhà cái cá cược. Rất ít bằng chứng cho thấy các sự kiện này tạo ra lợi ích kinh tế rộng lớn cho một thành phố”.
Vậy nước chủ nhà được lợi gì?
Nếu không thể đo lường bằng những con số tài chính trực tiếp, liệu việc đăng cai World Cup có xứng đáng? Các chuyên gia quản lý thể thao cho rằng giá trị thực sự nằm ở “tác động xã hội” và “thu nhập tinh thần” (psychic income).
Đó là niềm tự hào của người dân địa phương, sự gắn kết cộng đồng và tinh thần kỷ niệm tập thể. Có thể thấy rõ điều này qua hình ảnh người dân Boston chào đón nồng nhiệt cổ động viên Scotland. Sức hút từ giải đấu cũng góp phần củng cố vị thế của bóng đá tại Mỹ, đưa môn thể thao này vươn lên vị trí thứ tư về mức độ phổ biến.
Tuy nhiên những tác động xã hội này thường mang tính nhất thời, và dễ phai nhạt nếu thiếu đi chiến lược duy trì dài hạn.
Để giải quyết vấn đề này, một số địa phương đã chủ động xây dựng các mô hình kế thừa. Ban tổ chức tại Dallas đã thành lập Quỹ Thể thao Bắc Texas, nhằm thúc đẩy sự phát triển khu vực thông qua thể thao.
Đây là hướng đi tương tự như Quỹ Bóng đá Mỹ thành lập từ lợi nhuận World Cup 1994, tổ chức đến nay vẫn hỗ trợ hiệu quả cho trẻ em tại các cộng đồng khó khăn.
Rõ ràng, xét thuần túy về mặt tài chính ngắn hạn, World Cup 2026 tiếp tục là một cuộc chơi mà phần lợi thế lớn thuộc về FIFA, thay vì các quốc gia đăng cai.
Dẫu vậy, giá trị thực sự của giải đấu không nằm ở số tiền thu được trong một tháng bóng lăn, mà được định đoạt bởi cách các thành phố biến nguồn lực ngắn hạn đó thành những di sản xã hội bền vững.
