Những thử thách nào đang chờ tân Thủ tướng Anh Andy Burnham?

Ông Andy Burnham chính thức trở thành Thủ tướng thứ bảy của Anh trong một thập kỷ qua, kế nhiệm ông Keir Starmer trong bối cảnh nước này đang vật lộn với nền kinh tế trì trệ, áp lực chi phí sinh hoạt, tranh cãi về nhập cư và quốc phòng.

Những quyết định đầu tiên của ông được cho là sẽ định hình hướng đi của nước Anh trong nhiều năm tới.

Kinh tế và chi phí sinh hoạt là ưu tiên số một

Trong bài phát biểu đầu tiên khi nhậm chức tại số 10 phố Downing ngày 20-7, ông Burnham khẳng định nước Anh cần “thẳng thắn nhìn nhận” những khó khăn đang đối mặt, qua đó cam kết sẽ mang lại những thay đổi rõ rệt cho đời sống người dân.

Theo tờ New York Times, thách thức lớn nhất của vị tân Thủ tướng là vực dậy nền kinh tế sau nhiều năm tăng trưởng ì ạch. Mức sống của người dân Anh gần như không cải thiện kể từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008, sau đó tiếp tục chịu tác động của Brexit và đại dịch COVID-19.

Gần đây, cuộc chiến Mỹ – Iran càng khiến triển vọng kinh tế thêm u ám khi tăng trưởng được dự báo chậm lại, trong lúc lạm phát có xu hướng tăng lên.

Để giảm gánh nặng chi phí sinh hoạt, ông Burnham dự kiến sẽ công bố các biện pháp hạ hóa đơn năng lượng, xem xét giảm giá vé xe buýt và thúc đẩy phân quyền, chuyển thêm nguồn lực cho chính quyền địa phương.

Tuy nhiên, dư địa tài khóa của chính phủ rất hạn chế. Ông Burnham cam kết giữ lời hứa tranh cử của Công Đảng là không tăng thuế VAT, thuế thu nhập và bảo hiểm quốc gia. Điều này khiến việc tìm nguồn lực cho các chương trình cải cách trở nên khó khăn hơn.

Dù không loại trừ khả năng áp dụng thuế tài sản đối với người giàu trong tương lai, ông Burnham cho biết chỉ cân nhắc nếu thực sự cần thiết.

Sức ép từ quốc phòng, đối ngoại

Bên cạnh kinh tế, các vấn đề đối ngoại sẽ nhanh chóng thử thách vị tân Thủ tướng, dù đây không phải lĩnh vực ông có nhiều kinh nghiệm.

Hãng tin AP đưa tin tân Thủ tướng Anh vẫn duy trì lập trường ủng hộ Ukraine, tiếp tục cam kết với Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) và duy trì lực lượng răn đe hạt nhân. Với xung đột tại Ukraine và Trung Đông, Anh sẽ phải dành nhiều nguồn lực hơn cho quốc phòng.

Chính phủ tiền nhiệm từng công bố kế hoạch tăng thêm 15 tỉ bảng Anh (khoảng 20 tỉ USD) cho ngân sách quốc phòng trong bốn năm tới, khiến con số ngân sách lên kỷ lục 300 tỉ bảng Anh (397 tỉ USD), nhưng chưa xác định rõ nguồn tiền sẽ đến từ đâu.

Việc cân đối ngân sách quốc phòng với các lĩnh vực khác như y tế, phúc lợi hay giáo dục sẽ là một bài toán khó đối với ông Burnham.

Song song đó là quan hệ với Tổng thống Donald Trump. Trước đây ông Burnham từng công khai chỉ trích ông Trump, song hiện tại nhà lãnh đạo khẳng định sẽ nỗ lực duy trì “mối quan hệ đặc biệt” giữa Anh và Mỹ, đồng thời sẵn sàng hợp tác trên các vấn đề an ninh như bảo đảm tự do hàng hải tại eo biển Hormuz.

Một phép thử khác với ông Burnham trong thời gian tới sẽ là chính sách năng lượng. Khác với lập trường cứng rắn trước đây của Công Đảng, ông Burnham được cho là sẽ cho phép mở rộng khai thác dầu khí tại các mỏ hiện có ở Biển Bắc, nhằm tăng nguồn cung năng lượng và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.

Động thái này đã ngay lập tức gây ra phản ứng trái chiều, một số nghị sĩ Công Đảng và tổ chức môi trường đã lên tiếng phản đối.

Vấn đề gây chia rẽ: Nhập cư

Nhập cư tiếp tục là chủ đề nhạy cảm trong chính trường Anh.

Nhờ các biện pháp siết chặt từ nhiều năm trước, lượng người nhập cư ròng ở Anh đã giảm mạnh từ hơn 900.000 người năm 2023 xuống còn khoảng 171.000 người trong năm ngoái. Số người vượt eo biển Manche bằng xuồng nhỏ cũng giảm khoảng 40% so với cùng kỳ năm trước.

Dù vậy, khảo sát dư luận cho thấy đây vẫn là một trong những mối quan tâm hàng đầu của cử tri Anh.

Ông Burnham khẳng định lượng nhập cư ròng cần tiếp tục giảm và nhiều khả năng sẽ duy trì phần lớn chính sách cứng rắn của chính phủ tiền nhiệm, bao gồm siết điều kiện để người nhập cư hợp pháp được cấp quyền cư trú vĩnh viễn.

Cách tiếp cận này cũng vấp phải phản đối từ các nghị sĩ cấp tiến trong Công Đảng, buộc ông Burnham phải tìm điểm cân bằng giữa yêu cầu kiểm soát nhập cư và duy trì sự đoàn kết trong đảng.

Áp lực cải cách phúc lợi và dịch vụ công

Một trong những gánh nặng lớn nhất đối với ngân sách Anh hiện nay là hệ thống phúc lợi xã hội.

Chi tiêu dành cho trợ cấp đang tăng nhanh, do số người trong độ tuổi lao động xin hỗ trợ vì các vấn đề sức khỏe tâm thần ngày càng nhiều. Trong khi đó tới hơn một nửa ngân sách an sinh xã hội được dành cho người nghỉ hưu, thông qua lương hưu và các khoản trợ cấp khác.

Việc già hóa dân số cùng cơ chế “triple lock”, theo đó lương hưu hằng năm luôn được điều chỉnh theo mức tăng cao nhất trong ba chỉ số kinh tế, tiếp tục khiến chi phí ngân sách tăng mạnh.

Kiểm soát các khoản chi này sẽ giúp chính phủ có thêm nguồn lực cho những ưu tiên khác như xây dựng nhà ở xã hội hay cải thiện dịch vụ công. Tuy nhiên vấn đề này được đánh giá là cực kỳ nhạy cảm về chính trị. Người tiền nhiệm Keir Starmer từng phải rút lại kế hoạch cải cách phúc lợi, sau khi vấp phải sự phản đối mạnh mẽ ngay trong chính nội bộ đảng.