Iran tuyên bố đóng eo biển Hormuz

Iran tuyên bố đóng eo biển Hormuz

Hải quân IRGC tuyên bố đóng cửa eo biển Hormuz “cho đến khi có thông báo mới”, sau khi nổ súng cảnh cáo một tàu thương mại.

“Căn cứ vào tình hình bất ổn do sự can thiệp trái phép từ các lực lượng bên ngoài gây ra, eo biển Hormuz sẽ đóng cửa cho đến khi có thông báo mới và cho đến khi Mỹ chấm dứt can thiệp trong khu vực”, đài truyền hình quốc gia Iran (IRIB) ngày 12/7 dẫn thông cáo từ lực lượng hải quân thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC).

IRGC tuyên bố toàn bộ tàu dân sự hay quân sự sẽ không được phép đi qua eo biển, cáo buộc một số phương tiện đã “phớt lờ cảnh báo”, không chuyển sang tuyến đường được Tehran phê chuẩn.

Hãng thông tấn Fars của Iran cho hay trong sự cố mới nhất, một tàu đã tắt hệ thống nhận diện và “gây nguy hiểm cho an ninh hàng hải”. Hải quân IRGC sau nhiều lần cảnh cáo bất thành đã khai hỏa tên lửa hành trình nhắm vào phương tiện, buộc tàu dừng lại.

Iran phản đối mọi nỗ lực thiết lập một “tuyến hàng hải trái phép” qua eo biển, đồng thời cảnh báo mọi cuộc tấn công hoặc hành động mà họ coi là vi phạm trong thời gian tới sẽ bị đáp trả mạnh mẽ. IRGC nói rằng họ sẵn sàng mở rộng mục tiêu trả đũa, nhắm đến những căn cứ khác của đối phương trong khu vực, ngoài các mục tiêu bị tấn công thời gian qua.

Sau thông báo của Iran, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cáo buộc IRGC đã tấn công tàu hàng GFS Galaxy treo cờ Cyprus khi nó đi qua eo biển Hormuz, khiến con tàu hỏng nặng khoang máy, không thể tiếp tục hành trình, một thành viên thủy thủ đoàn mất tích.

CENTCOM cho rằng Iran một lần nữa không tuân thủ bản ghi nhớ giữa hai nước, dù trước đó đã bị cảnh cáo về các vụ tấn công tàu dân sự. Để đáp trả, CENTCOM đã phát động đợt không kích thứ ba trong tuần nhằm vào Iran.

Mỹ tuyên bố đợt không kích mới nhằm làm suy giảm năng lực của Iran trong việc tấn công tàu thương mại và thủy thủ qua eo biển Hormuz, đồng thời khẳng định chiến dịch được tiến hành theo chỉ đạo của Tổng thống Donald Trump. Lực lượng này không nêu chi tiết về mục tiêu bị tấn công.

Tổng thống Trump hôm 10/7 tuyên bố lệnh ngừng bắn đã chấm dứt, song cho biết các cuộc đối thoại giữa Washington và Tehran sẽ vẫn tiếp tục.

Đại sứ Iran tại Liên Hợp Quốc Amir Saeid Iravani hôm 11/7 cáo buộc Mỹ vi phạm nghĩa vụ trong bản ghi nhớ về ngừng bắn và lộ trình hòa bình hồi tháng 6, tiến hành các cuộc tấn công quân sự quy mô lớn nhằm vào chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ Iran.

Theo đại sứ Iravani, Iran chỉ cam kết thực hiện đầy đủ bản ghi nhớ nếu Mỹ cũng tuân thủ đầy đủ các nghĩa vụ của mình. Ông cảnh báo Tehran sẽ không còn chấp nhận bị ràng buộc bởi thỏa thuận nếu Washington tiếp diễn các vi phạm.

Bản ghi nhớ mà Mỹ và Iran ký hồi giữa tháng 6 gồm 14 điểm, trong đó điều 5 nêu rằng Iran cam kết tạo điều kiện để các tàu thương mại đi lại an toàn và miễn phí qua tuyến vịnh Ba Tư – biển Oman trong vòng 60 ngày.

Iran sẽ phối hợp với Oman và các quốc gia ven vịnh Ba Tư để xây dựng cơ chế quản lý và cung cấp dịch vụ hàng hải tại eo biển Hormuz trong tương lai, trên cơ sở luật pháp quốc tế.

Tuy nhiên, do văn bản không nêu cụ thể về phương thức triển khai, các bên liên quan có cách diễn giải riêng của mình về từng điều khoản. Iran cho rằng nước này giữ vai trò chủ đạo trong việc điều phối hoạt động của tàu bè qua Hormuz. Trong khi đó, Mỹ coi điều 5 là chìa khóa để khôi phục tự do đi lại ở eo biển.

Iran ngày càng phẫn nộ khi Mỹ phối hợp với Oman và Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) thiết lập lộ trình mới ở phía nam Hormuz, nằm hoàn toàn trong lãnh hải Oman và khuyến khích các tàu thương mại chọn phương án này thay vì sử dụng tuyến phía bắc đi qua lãnh hải Iran.

Rạn nứt bắt đầu bộc lộ ngày 25/6, khi tàu hàng Ever Lovely bị tấn công khi di chuyển ven biển Oman. Mỹ cáo buộc Iran là thủ phạm, không kích nhiều mục tiêu ven biển Iran trong ngày 26/6 để trả đũa. Iran đáp trả bằng cách tập kích các vị trí quân đội Mỹ trong khu vực. Vòng lặp ăn miếng trả miếng này diễn ra nhiều lần trong những ngày qua, khiến thỏa thuận ngừng bắn suy yếu.

Thanh Danh (Theo Al Jazeera, CNN, AFP)