Ông Trump tại Phòng Bầu dục ở Nhà Trắng ngày 7-3-2025 – Ảnh: REUTERS
Một quan chức Mỹ cho biết Bộ Tài chính, Bộ Thương mại và Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ đang chuẩn bị danh sách các sản phẩm Tây Ban Nha có thể bị cấm vận trong những ngày tới.
Có thể gây tranh cãi
Theo Hãng tin Reuters ngày 8-7, một trong những công cụ mạnh nhất mà ông Trump có thể sử dụng là Đạo luật Quyền hạn kinh tế khẩn cấp quốc tế (IEEPA).
Đạo luật này cho phép tổng thống Mỹ áp đặt các biện pháp trừng phạt kinh tế hoặc hạn chế thương mại sau khi ban bố tình trạng khẩn cấp quốc gia trước một “mối đe dọa bất thường hoặc đặc biệt” đối với an ninh, chính sách đối ngoại hoặc nền kinh tế Mỹ.
IEEPA lâu nay vẫn được Washington sử dụng để hạn chế giao thương với Iran, Nga và Triều Tiên, đồng thời chặn các giao dịch bằng USD của hàng nghìn cá nhân, doanh nghiệp và tổ chức bị coi là mối đe dọa đối với an ninh quốc gia.
Tuy nhiên việc áp dụng công cụ này với Tây Ban Nha có thể gây tranh cãi.
Giáo sư luật Peter Shane tại Đại học New York cho rằng “khó có thể hình dung” việc một thành viên NATO không đạt mục tiêu chi tiêu quốc phòng thời bình, cụ thể là thiếu khoảng 3% GDP so với mức Washington mong muốn, lại trở thành tình trạng khẩn cấp đối với Mỹ.
Hồi tháng 2 vừa qua, Tòa án Tối cao Mỹ đã bác bỏ việc ông Trump sử dụng IEEPA để áp thuế đối ứng các nước.
Dù vậy tòa chưa từng phán quyết về bản chất của tình trạng khẩn cấp mà ông Trump viện dẫn, do đó quyền tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia của vị tổng thống vẫn gần như “không bị ảnh hưởng” – theo nhận định của ông Mayur Patel, cựu cố vấn thương mại Cộng hòa tại Thượng viện.
“IEEPA sẽ cho phép ông Trump thực hiện lệnh cấm vận”, ông Patel nói, dù thừa nhận động thái này gần như chắc chắn sẽ bị kiện ra tòa.
Ông Trump và Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sanchez bắt tay vui vẻ tại buổi ký thỏa thuận hòa bình Gaza vào tháng 10-2025 – Ảnh: REUTERS
Thương mại song phương bị ảnh hưởng ra sao?
Theo dữ liệu Mỹ, tổng kim ngạch thương mại hàng hòa giữa hai nước đã vượt 47,9 tỉ USD trong năm 2025. Nếu tính cả dịch vụ, con số này tăng lên 74,5 tỉ USD, đưa Tây Ban Nha trở thành đối tác thương mại lớn thứ 23 của Mỹ.
Đáng chú ý Mỹ đang xuất khẩu sang Tây Ban Nha nhiều hơn là nhập khẩu từ nước này, với 26,6 tỉ USD hàng hóa được bán cho Madrid và nhập 21,35 tỉ USD trong năm 2025, đạt thặng dư 5,25 tỉ USD.
Bên cạnh thương mại hàng hóa, lệnh cấm vận còn có nguy cơ làm gián đoạn dòng vốn đầu tư song phương vốn đã ăn sâu vào cả hai nền kinh tế.
Các doanh nghiệp Tây Ban Nha đã rót 111 tỉ USD vào Mỹ – biến Mỹ thành điểm đến đầu tư lớn nhất của họ trên toàn cầu.
Ở chiều ngược lại, Mỹ là nhà đầu tư nước ngoài lớn nhất tại Tây Ban Nha với hơn 132 tỉ USD vốn đầu tư sản xuất, tạo việc làm cho khoảng 200.000 lao động Tây Ban Nha.
Dầu ô liu là một trong những mặt hàng Tây Ban Nha xuất khẩu nhiều sang Mỹ và có thể chịu ảnh hưởng nếu Washington áp lệnh cấm vận – Ảnh: REUTERS
Lựa chọn thay thế cho lệnh cấm vận
Giới chuyên gia cho rằng ông Trump có khả năng sẽ không đi đến một lệnh cấm vận tuyệt đối với Tây Ban Nha.
Theo ông Patel, IEEPA cho phép Washington loại trừ cấm vận những mặt hàng được coi là thiết yếu, tương tự cách Mỹ từng áp dụng với Nga.
Trong trường hợp của Matxcơva, một số sản phẩm như uranium làm giàu, phân bón và palladium vẫn được phép nhập khẩu vào Mỹ.
Ngoài IEEPA, Nhà Trắng còn nhiều công cụ thương mại khác.
Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 cho phép Mỹ trả đũa các hành vi bị coi là thương mại không công bằng.
Điều 232 của Đạo luật Mở rộng thương mại năm 1962 cũng từng được ông Trump sử dụng để bảo vệ các ngành như ô tô, thép và nhôm với lý do an ninh quốc gia.
Bộ Thương mại Mỹ còn có thể mở điều tra chống bán phá giá hoặc chống trợ cấp đối với các mặt hàng cụ thể của Tây Ban Nha. Trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump, Mỹ từng áp thuế chống bán phá giá 30% với ô liu đen Tây Ban Nha.
Không phải lần đầu
Đây không phải lần đầu ông Trump đe dọa trừng phạt thương mại Tây Ban Nha. Từ tháng 10-2025, ông đã nói có thể áp thuế với Madrid vì nước này từ chối cam kết nâng chi tiêu quốc phòng lên 5% GDP – mục tiêu mới của NATO.
Đến tháng 3 năm nay, ông tiếp tục yêu cầu mở điều tra khả năng cấm vận toàn bộ sản phẩm Tây Ban Nha, nhưng đến nay chưa có cuộc điều tra nào chính thức được công bố.
