Hình ảnh vụ phóng tên lửa ra Thái Bình Dương của Trung Quốc hôm 6-7 – Ảnh: AP
Hoàn thiện “bộ ba hạt nhân”
Theo báo New York Times, tên lửa được phóng hôm 6-7 từ một tàu ngầm hoạt động ngoài khơi Trung Quốc và rơi xuống vùng biển cách quần đảo Solomon khoảng 1.200km về phía đông bắc. Đây mới là lần thứ ba Trung Quốc tiến hành một vụ thử tên lửa tầm xa xuyên Thái Bình Dương. Hai lần trước diễn ra vào năm 1980 và 2024.
Trong nhiều thập kỷ, Bắc Kinh chủ yếu thử các tên lửa có khả năng mang đầu đạn hạt nhân trong phạm vi đất liền. Vì vậy, việc một tên lửa được phóng từ tàu ngầm và bay hàng nghìn km qua Thái Bình Dương được giới phân tích xem là dấu hiệu cho thấy Trung Quốc đang ngày càng tự tin hơn trong việc công khai phô diễn năng lực hạt nhân trên biển.
Bắc Kinh đến nay vẫn khá kín tiếng về loại tàu ngầm, tên lửa cũng như vị trí chính xác của vụ phóng. Một số đánh giá ban đầu cho rằng tên lửa có thể xuất phát từ Biển Đông, trong khi các chuyên gia khác nghiêng về khả năng vụ phóng diễn ra gần vịnh Bột Hải ở đông bắc Trung Quốc.
Truyền thông Trung Quốc nhanh chóng phân tích tầm quan trọng chiến lược của vụ thử. Tờ Thời báo Hoàn Cầu tuyên bố “bộ ba hạt nhân” của nước này vừa được nâng cấp thêm một bước, đồng thời cho rằng lực lượng hạt nhân trên biển của Trung Quốc có thể thực hiện các đòn phản công chiến lược trên Thái Bình Dương.
“Bộ ba hạt nhân” được hiểu là khả năng triển khai vũ khí hạt nhân từ ba nền tảng gồm đất liền, trên không và trên biển.
Tàu ngầm hạt nhân Type 094 của Trung Quốc. Một số chuyên gia cho rằng loại tàu này có thể đã thực hiện vụ phóng tên lửa hôm 6-7 – Ảnh: AFP
Ông Evan S. Medeiros, giáo sư tại Đại học Georgetown và từng làm việc tại Hội đồng An ninh quốc gia Mỹ dưới thời Tổng thống Barack Obama, nhận định Trung Quốc đang muốn gửi đi tín hiệu rằng nước này hiện sở hữu một “bộ ba hạt nhân” có khả năng hoạt động đầy đủ và bắt đầu “thăm dò giới hạn trong chiến lược phòng thủ của Mỹ”.
Thông điệp này càng đáng chú ý khi kho vũ khí hạt nhân của Trung Quốc đang tăng nhanh và đa dạng hơn.
Nếu trước đây Bắc Kinh duy trì lực lượng hạt nhân tương đối khiêm tốn so với Mỹ và Nga, nước này hiện ngày càng đầu tư vào nhiều phương thức triển khai vũ khí khác nhau.
Ông Justin Bassi, Giám đốc điều hành Viện Chính sách chiến lược Úc, cho rằng vụ thử cũng cho thấy Trung Quốc muốn chứng minh khả năng phô diễn sức mạnh theo những cách mới tại Thái Bình Dương.
“Trung Quốc đang nói với thế giới rằng họ sở hữu một cây gậy rất lớn, thứ có thể giúp họ thống trị Thái Bình Dương”, ông nhận xét.
Chạy đua thu hẹp khoảng cách với Mỹ
Dù vậy, giới chuyên gia cho rằng đằng sau thông điệp phô diễn sức mạnh là một mục tiêu thực tế hơn: Trung Quốc đang chạy đua thu hẹp khoảng cách với Mỹ và Nga về năng lực hạt nhân trên biển.
Trong khi Bắc Kinh đã nhanh chóng mở rộng lực lượng tên lửa tầm xa trên đất liền, tàu ngầm hạt nhân lâu nay vẫn là điểm yếu trong kho vũ khí chiến lược của nước này.
Sức mạnh của tàu ngầm hạt nhân không chỉ phụ thuộc vào tên lửa mà chúng mang theo. Yếu tố quyết định cuộc chơi nằm ở khả năng hoạt động bí mật, né tránh hệ thống theo dõi của đối phương và tung đòn đáp trả từ một vị trí khó xác định.
Tuy nhiên, tàu ngầm hạt nhân Trung Quốc trong nhiều thập kỷ vốn nổi tiếng vì gây tiếng ồn lớn. Những tiếng rung và âm thanh phát ra trong quá trình hoạt động có thể bị hải quân đối phương phát hiện bằng hệ thống sonar, làm giảm đáng kể lợi thế ẩn mình dưới biển.
Đây là lý do Trung Quốc vẫn bị đánh giá thấp hơn Mỹ và Nga về khả năng răn đe hạt nhân từ tàu ngầm. Song Bắc Kinh đang đầu tư mạnh để thay đổi điều đó.
Tàu ngầm hạt nhân USS Michigan lớp Ohio của Mỹ – Ảnh: REUTERS
Theo Chuẩn đô đốc Mike Brookes, chỉ huy Văn phòng Tình báo Hải quân Mỹ, Trung Quốc hiện có khoảng 14 tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân, trong đó 6 chiếc có khả năng mang vũ khí hạt nhân.
Con số này vẫn thấp hơn nhiều so với khoảng 70 tàu ngầm hạt nhân của Mỹ, nhưng tốc độ sản xuất của Trung Quốc đang tăng nhanh.
Một số chuyên gia cho rằng tàu ngầm tham gia vụ thử mới nhất có thể là Type 094 – mẫu tàu ngầm hạt nhân tiên tiến nhất đang được Trung Quốc sử dụng rộng rãi. Tên lửa được phóng nhiều khả năng là mẫu tên lửa đạn đạo liên lục địa JL-3. Trong vụ phóng thử vừa qua, Trung Quốc chỉ sử dụng đầu đạn giả.
Bắc Kinh cũng đang tập trung phát triển thế hệ tàu ngầm mới có khả năng hoạt động êm hơn. Giáo sư Andrew Erickson thuộc Trường Chiến tranh Hải quân Mỹ nhận định công nghệ giảm tiếng ồn của Trung Quốc vẫn chưa hoàn hảo, nhưng đang được cải thiện một cách “quyết tâm và toàn diện”.
Giới phân tích dự báo vụ phóng vừa rồi khó có thể là một sự kiện đơn lẻ. Khi Trung Quốc tiếp tục cải thiện tàu ngầm và tên lửa hạt nhân trên biển, nhiều cuộc thử nghiệm tầm xa qua Thái Bình Dương có thể sẽ tiếp tục diễn ra.
“Trung Quốc đang chạy đua để bắt kịp về chất lượng và có khả năng vượt lên về số lượng”, ông Bruce Jones, học giả tại Viện Brookings, nhận định. “Nhiều khả năng chúng ta sẽ còn chứng kiến thêm các vụ thử”.
