Trong bối cảnh lãi suất huy động tăng trở lại, mặt bằng lãi suất cho vay đối với doanh nghiệp vẫn duy trì ở mức cao, khiến nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa chật vật tìm kiếm lợi nhuận, thậm chí không còn dám vay vốn để mở rộng sản xuất. Song song với đó, hàng loạt ngân hàng liên tục rao bán, đấu giá tài sản bảo đảm để thu hồi nợ, phản ánh áp lực nợ xấu đang ngày càng hiện hữu.
Lãi suất trên 10%: Doanh nghiệp càng vay càng khó có lãi
Sau giai đoạn giảm lãi suất để hỗ trợ nền kinh tế, áp lực tăng chi phí huy động vốn đang khiến mặt bằng lãi suất cho vay có dấu hiệu nhích lên. Điều này tạo thêm gánh nặng cho cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa – khu vực vốn có sức chống chịu tài chính hạn chế.
Trao đổi với PV Tiền Phong , ông Trần Văn Hiển – Trưởng ban Kinh tế và Xúc tiến thương mại, Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam – cho biết, mặt bằng lãi suất vay hiện nay của doanh nghiệp phổ biến ở mức 11-12%/năm, tùy từng ngân hàng, lĩnh vực hoạt động cũng như mức độ tín nhiệm của khách hàng.
Đối với những doanh nghiệp có dòng tiền ổn định, báo cáo tài chính minh bạch và lịch sử tín dụng tốt, mức lãi suất có thể thấp hơn. Ngược lại, những doanh nghiệp bị đánh giá có rủi ro cao sẽ phải chấp nhận mức lãi suất cao hơn đáng kể.
Theo ông Hiển, với mặt bằng lãi suất trên 10%/năm, khả năng sinh lời của phần lớn doanh nghiệp đã bị bào mòn.
Ông Trần Văn Hiển – Trưởng ban Kinh tế và Xúc tiến thương mại, Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam.
“Nếu doanh nghiệp vay trên 10% thì đã rất khó có lãi. Doanh nghiệp chỉ sản xuất kinh doanh khi còn lợi nhuận, còn nếu chi phí vốn vượt quá khả năng sinh lời thì họ sẽ không vay nữa”, ông Hiển nói.
Tuy nhiên, điều khiến cộng đồng doanh nghiệp lo ngại hơn không chỉ là lãi suất cao mà là khả năng tiếp cận vốn ngày càng khó khăn.
“Nhiều doanh nghiệp chấp nhận vay với lãi suất 13-14% nhưng vẫn không vay được. Không vay được thì việc giảm lãi suất xuống còn 10% cũng không còn nhiều ý nghĩa”, ông Hiển nhận định.
Theo đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, nhu cầu lớn nhất hiện nay là các khoản vay trung và dài hạn với mức lãi suất khoảng 10 -11%/năm để duy trì hoạt động sản xuất, đầu tư máy móc, mở rộng kinh doanh. Trong khi đó, nhiều chương trình tín dụng hiện vẫn chủ yếu tập trung vào vốn ngắn hạn.
Ông Hiển phân tích, việc lãi suất huy động tăng buộc các ngân hàng phải điều chỉnh lãi suất cho vay để đảm bảo chênh lệch đầu vào – đầu ra.
“Nếu ngân hàng huy động vốn kỳ hạn dài với mức 9-10%/năm thì không thể cho vay dưới mức đó được. Đây là quy luật kinh doanh”, ông Hiển nói.
Tuy nhiên, nếu lãi suất cho vay tiếp tục tăng lên 14-15% như một số dự báo thì nhiều doanh nghiệp sẽ buộc phải dừng các kế hoạch đầu tư.
“Nếu biên lợi nhuận của doanh nghiệp chỉ khoảng 10-13% mà lãi vay lên tới 15% thì làm càng nhiều càng lỗ. Khi đó doanh nghiệp sẽ đứng ngoài cuộc chơi, thu hẹp hoạt động, sản xuất cầm chừng”, ông Hiển cảnh báo.
Theo ông Hiển, điều cần quan tâm lúc này không chỉ là quy mô tín dụng tăng bao nhiêu mà dòng vốn thực sự đang chảy vào đâu.
Nợ xấu hiện hữu, ngân hàng dồn dập đấu giá tài sản bảo đảm
Trong khi doanh nghiệp gặp khó vì lãi suất và khó tiếp cận tín dụng, một diễn biến đáng chú ý khác là hoạt động xử lý nợ xấu đang được các ngân hàng thương mại đẩy mạnh trên diện rộng.
Chỉ riêng ngày 30/6, Ngân hàng VietinBank đã đăng khoảng 10 thông báo liên quan đến xử lý nợ xấu. Nội dung trải rộng từ lựa chọn đơn vị đấu giá tài sản, bán khoản nợ, khách hàng tự bán tài sản để trả nợ đến xử lý tài sản bảo đảm thông qua VietinBank AMC.
Khó khăn của doanh nghiệp đang làm gia tăng nguy cơ nợ xấu hiện hữu cũng như nợ xấu tiềm ẩn.
Tại Agribank, Agribank AMC cũng liên tục đưa nhiều khoản nợ doanh nghiệp ra đấu giá. Đáng chú ý, có khoản vay mà riêng phần lãi phát sinh đã vượt 35 tỷ đồng…
Theo TS. Đào Minh Tú – Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, hệ thống ngân hàng đang đối mặt với tình trạng mất cân đối cung – cầu vốn khi nhu cầu đầu tư của nền kinh tế rất lớn nhưng tốc độ huy động vốn lại thấp hơn tốc độ tăng trưởng tín dụng.
Thanh khoản chịu áp lực khiến lãi suất huy động tăng và kéo theo lãi suất cho vay khó giảm sâu.
Ông Tú cho rằng, việc giảm lãi suất hiện nay không chỉ nhằm hỗ trợ doanh nghiệp mà còn phải đảm bảo sự an toàn của hệ thống ngân hàng. Bài toán cân đối giữa chi phí đầu vào, đầu ra, biên lợi nhuận và an toàn tài chính là thách thức rất lớn, không thể chỉ đặt lên vai các ngân hàng thương mại.
Lãnh đạo Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam cũng cảnh báo, khó khăn của doanh nghiệp đang làm gia tăng nguy cơ nợ xấu hiện hữu cũng như nợ xấu tiềm ẩn.
Một trong những nút thắt lớn là việc xử lý tài sản bảo đảm sau khi Nghị quyết 42 hết hiệu lực. Quá trình luật hóa các quy định về thu hồi nợ còn chưa đầy đủ khiến việc xử lý tài sản bảo đảm kéo dài, làm chậm quá trình thu hồi nợ của các tổ chức tín dụng.
Để giảm áp lực cho hệ thống ngân hàng, Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam kiến nghị phát triển mạnh thị trường vốn trung và dài hạn nhằm giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng; xây dựng các chính sách tín dụng ưu đãi phù hợp thực tiễn…
