Hôm 30.6, SCOTUS đã ban hành những phán quyết cuối cùng của kỳ làm việc từ tháng 10.2025 đến hết tháng 6.2026, vốn bị phủ bóng bởi một loạt tranh chấp pháp lý liên quan đến Tổng thống Trump và chính quyền của ông.
Các thẩm phán SCOTUS
ẢNH: REUTERS
Có thắng, có thua
Trong kỳ làm việc kéo dài 9 tháng qua, SCOTUS đã ra những phán quyết mang lại thắng lợi lẫn thất bại cho ông Trump. Chẳng hạn, tòa hôm 29.6 đưa ra phán quyết có lợi cho Nhà Trắng trong vụ sa thải bà Rebecca Kelly Slaughter (đảng Dân chủ), thành viên Ủy ban Thương mại Liên bang Mỹ (FTC). Đa số thẩm phán lập luận rằng theo hiến pháp, các cơ quan như FTC thực thi quyền lực hành pháp thuộc thẩm quyền của tổng thống. Do đó, để đảm bảo tính chịu trách nhiệm trước dân, tổng thống phải có quyền sa thải các quan chức cấp dưới theo ý muốn. Trong vụ này, với lý do cho rằng sự can thiệp của nhánh lập pháp đối với cơ quan thuộc nhánh hành pháp là quá mức, SCOTUS đã lật ngược tiền lệ kéo dài 91 năm cho phép quốc hội bảo vệ các thành viên của nhiều cơ quan độc lập khỏi bị sa thải tùy ý.
Tuy nhiên, trong một trường hợp ngoại lệ đặc biệt một ngày sau đó, SCOTUS lại ngăn chặn nỗ lực của Tổng thống Trump nhằm sa thải bà Lisa Cook, một thành viên Hội đồng Thống đốc của Cục Dự trữ liên bang (Fed), với cáo buộc gian lận thế chấp. Mặc dù cả Fed và FTC đều là cơ quan độc lập, SCOTUS đã vạch ra một ranh giới rõ ràng cho Fed vì hệ thống ngân hàng trung ương có một “truyền thống quốc gia được bảo vệ khỏi sự can thiệp chính trị”. Việc để tổng thống tùy ý sa thải một Thống đốc Fed vì bất đồng chính sách hoặc các cáo buộc chưa được làm rõ sẽ phá vỡ tính độc lập tối quan trọng của chính sách tiền tệ quốc gia. Theo Reuters, trong lịch sử 113 năm của Fed, chưa có tổng thống nào tìm cách sa thải một thống đốc. Bản thân bà Cook cho rằng những cáo buộc của Tổng thống Trump chỉ là cái cớ để đuổi bà do khác biệt về chính sách tiền tệ.
Kiểm soát và cân bằng
Tòa án Tối cao Mỹ tại Washington D.C
ẢNH: REUTERS
Một số ý kiến cho rằng cơ chế kiểm soát và cân bằng quyền lực giữa các nhánh hành pháp và tư pháp vẫn được duy trì, trong đó SCOTUS tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc vạch ranh giới, đặc biệt là để bảo vệ các thể chế then chốt như Fed hay các quyền hiến định cơ bản.
Tiêu biểu, hồi tháng 4, SCOTUS bãi bỏ thuế quan toàn cầu của Tổng thống Trump, cho rằng Nhà Trắng đã đi quá thẩm quyền trong việc áp dụng luật. Hôm 30.6, SCOTUS tiếp tục bác bỏ sắc lệnh hành pháp của ông Trump liên quan đến quyền công dân theo nơi sinh, cho rằng lệnh này vi phạm Tu chính án thứ 14 của Hiến pháp Mỹ.
Trong khi đó, theo Đài Al-Jazeera, trong giai đoạn 2024-2025, SCOTUS đã đưa ra 63 quyết định khẩn cấp thay vì xét xử theo quy trình thông thường, vốn mất nhiều thời gian. Đa số các thẩm phán bảo thủ ủng hộ ông Trump trong hầu hết các trường hợp này, cho phép ông thực hiện các chính sách quan trọng trong khi các vụ kiện về tính hợp pháp của chúng được xét xử tại các tòa án cấp thấp hơn.
Trong một năm rưỡi nhiệm kỳ tổng thống vừa qua, SCOTUS nhìn chung đã đưa ra những phán quyết gia tăng quyền lực cho nhánh hành pháp của ông Trump, ngoại trừ một số lằn ranh liên quan kinh tế và hiến pháp.
“Những trường hợp ngoại lệ đối với xu hướng chung là những trường hợp mà lập trường của tổng thống quá xa rời bất kỳ cơ sở pháp lý nào có thể hình dung được, đến mức SCOTUS không muốn đi xa đến thế. Hoặc trong những trường hợp mà SCOTUS dường như lo ngại sự gián đoạn nghiêm trọng đối với thị trường hoặc nền kinh tế nói chung”, giáo sư Jenny Breen của Trường Luật ĐH Syracuse (Mỹ) nói với Reuters.
