Tổng thống Mỹ Donald Trump – Ảnh: REUTERS
Theo Đài CBS News, Tòa án Tối cao Mỹ ngày 30-6 công bố các phán quyết cuối cùng của nhiệm kỳ 2025-2026, đánh dấu một năm đầy biến động về pháp lý đối với chương trình nghị sự của Tổng thống Mỹ Donald Trump.
Nhìn tổng thể, tòa án đã trao cho ông Trump nhiều chiến thắng trong các vấn đề về quyền lực hành pháp, nhập cư, tài chính tranh cử và chính sách xã hội.
Ngược lại, những mục tiêu được xem là quan trọng nhất như chấm dứt quyền công dân theo nơi sinh hay áp thuế quan diện rộng lại không được chấp nhận.
Đáng chú ý, các phán quyết không hoàn toàn chia theo ranh giới bảo thủ – tự do. Trong nhiều vụ việc lớn, các thẩm phán thuộc cả hai khuynh hướng đã cùng bỏ phiếu tạo thành đa số.
Những phán quyết có lợi cho ông Trump
Một trong những chiến thắng đáng chú ý của ông Trump là việc Tòa án Tối cao mở rộng quyền của tổng thống trong việc bãi nhiệm lãnh đạo một số cơ quan độc lập thuộc nhánh hành pháp.
Tòa đã hủy bỏ quy định hạn chế việc tổng thống sa thải thành viên các cơ quan độc lập như Ủy ban Thương mại Liên bang (FTC), đồng thời lật lại tiền lệ pháp lý tồn tại hơn 90 năm. Phán quyết này giúp tổng thống có thêm quyền bãi nhiệm những người đứng đầu các cơ quan độc lập nếu không còn tin tưởng họ.
Ngoài ra, tòa cũng cho phép chính quyền Trump tiếp tục chấm dứt Quy chế bảo vệ tạm thời (TPS) đối với hơn 356.000 người nhập cư từ Syria và Haiti, mở đường cho việc siết chặt chính sách nhập cư – một trong những cam kết trọng tâm của ông Trump.
Ở lĩnh vực bầu cử, tòa án tiếp tục mở rộng quyền tự do tài trợ chính trị khi bãi bỏ giới hạn đối với khoản chi tiêu phối hợp giữa các đảng chính trị và ứng viên liên bang. Quyết định này được cho là sẽ tạo điều kiện để các đảng huy động và sử dụng nhiều nguồn lực hơn trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sắp tới.
Một phán quyết khác là việc Tòa án Tối cao làm suy yếu Điều 2 của Đạo luật Quyền bầu cử. Tòa yêu cầu những người khởi kiện phải đưa ra bằng chứng mạnh hơn để chứng minh các bang cố tình phân chia khu vực bầu cử nhằm làm giảm sức ảnh hưởng của cử tri thuộc nhóm thiểu số.
Tòa cũng giữ nguyên hiệu lực các đạo luật tại West Virginia và Idaho cấm vận động viên chuyển giới thi đấu ở các đội thể thao nữ. Phán quyết này đồng thời bảo vệ các quy định tương tự đang áp dụng tại hơn hai chục bang khác.
Những chính sách bị chặn
Dù giành nhiều chiến thắng, ông Trump vẫn thất bại ở một số vấn đề được xem là trọng tâm trong chương trình nghị sự.
Đáng chú ý nhất là việc Tòa án Tối cao ngày 30-6 tuyên vô hiệu sắc lệnh hành pháp nhằm chấm dứt quyền công dân theo nơi sinh. Đa số thẩm phán cho rằng sắc lệnh này vi phạm Tu chính án thứ 14 của Hiến pháp Mỹ, vốn bảo đảm gần như mọi trẻ em sinh ra trên lãnh thổ Mỹ đều là công dân.
Đây cũng là vụ việc thu hút nhiều sự chú ý nhất trong nhiệm kỳ xét xử năm nay, bởi quyền công dân theo nơi sinh từ lâu là một trong những mục tiêu cải cách nhập cư mà ông Trump theo đuổi.
Tổng thống Mỹ Donald Trump ký sắc lệnh hành pháp liên quan đến điện toán lượng tử tại Phòng Bầu dục ngày 22-6 – Ảnh: REUTERS
Một thất bại khác là phán quyết hồi tháng 2, khi Tòa án Tối cao kết luận tổng thống không có quyền đơn phương áp thuế quan diện rộng dựa trên Đạo luật Quyền hạn kinh tế khẩn cấp quốc tế (IEEPA).
Theo tòa, đạo luật này không trao cho tổng thống thẩm quyền đơn phương áp thuế quan, qua đó hạn chế khả năng sử dụng thuế quan như một “vũ khí” trong chính sách thương mại.
Tuy nhiên, Hãng tin Reuters lưu ý phán quyết này không đồng nghĩa ông Trump hoàn toàn mất khả năng áp thuế, bởi tòa vẫn để ngỏ khả năng chính quyền có thể sử dụng các cơ sở pháp lý khác nếu muốn áp dụng các mức thuế mới.
Ở lĩnh vực tài chính, các thẩm phán cũng bác nỗ lực của ông Trump nhằm cách chức bà Lisa Cook khỏi Hội đồng Thống đốc Cục Dự trữ Liên bang (Fed), khẳng định Fed vẫn được bảo vệ khỏi sự can thiệp chính trị.
Trong lĩnh vực bầu cử, tòa giữ nguyên quy định của bang Mississippi cho phép kiểm các lá phiếu gửi qua thư nếu được gửi đúng hạn nhưng đến nơi sau ngày bầu cử. Phán quyết này cũng bảo vệ quy định tương tự đang được áp dụng tại 14 bang và đặc khu Columbia.
Ngoài ra, tòa từ chối xem xét đơn kháng cáo của ông Trump trong hai vụ kiện do nhà văn E. Jean Carroll khởi xướng, qua đó giữ nguyên các phán quyết trước đó buộc ông phải bồi thường tổng cộng 88 triệu USD vì hành vi xâm hại tình dục và phỉ báng bà.
Chuỗi phán quyết khép lại nhiệm kỳ 2025-2026 cho thấy Tòa án Tối cao đã trao cho ông Trump nhiều chiến thắng về quyền lực hành pháp và một số chính sách ưu tiên, đồng thời cũng đặt ra giới hạn đối với các chính sách mà tòa cho là vượt quá thẩm quyền của tổng thống hoặc không phù hợp với Hiến pháp, bất kể đó là những ưu tiên hàng đầu trong chương trình nghị sự của ông Trump.
