Theo Chủ tịch Đèo Cả, tiêu chí hợp đồng tương tự được áp dụng cứng nhắc khiến nhiều doanh nghiệp xây dựng trong nước phải liên danh với đối tác nước ngoài, làm tăng chi phí và hạn chế cơ hội phát triển.
Ông Hồ Minh Hoàng- Chủ tịch Tập đoàn Đèo Cả. Ảnh: VGP/Nhật Bắc.
Nhiều vướng mắc khi doanh nghiệp tham gia dự án hạ tầng
Chiều ngày 27/6, Thủ tướng chủ trì Hội nghị Sơ kết 6 tháng đầu năm 2026 của Ban Chỉ đạo Nhà nước các công trình, dự án trọng điểm, quan trọng quốc gia – chuyên đề về lĩnh vực giao thông vận tải.
Tại Hội nghị, ông Hồ Minh Hoàng – Chủ tịch HĐQT Tập đoàn thẳng thắn nêu ra những vướng mắc, rào cản của doanh nghiệp xây dựng khi tham gia dự án hạ tầng quốc gia.
Ông Hoàng cho biết, trước hết, việc áp dụng khá cứng nhắc tiêu chí hợp đồng tương tự khiến nhiều doanh nghiệp trong nước, dù đã có đủ năng lực quản trị, tổ chức thi công và huy động nguồn lực, vẫn phải liên danh hoặc “mượn” hồ sơ năng lực của đối tác nước ngoài để tham gia các dự án lớn. Cơ chế này làm phát sinh chi phí lớn, gây thất thoát ngoại tệ và hạn chế cơ hội phát triển của các doanh nghiệp xây dựng trong nước.
Bên cạnh đó, quy định khống chế tỷ lệ giao thầu phụ ở mức thấp (thông thường không vượt quá 30% giá trị gói thầu) chưa phù hợp với mô hình tổng thầu hiện đại, làm hạn chế sự liên kết giữa các doanh nghiệp chuyên ngành, cản trở quá trình chuyển giao công nghệ và hình thành hệ sinh thái nhà thầu trong nước.
“Trong nhiều trường hợp, tổng thầu vẫn phải sử dụng thầu phụ để thực hiện các công việc không thể cụ thể hóa trong hợp đồng, từ đó tiềm ẩn nguy cơ phát sinh các hình thức hợp tác không phù hợp với quy định pháp luật”, chủ tịch Đèo Cả nói.
Theo ông Hoàng, mô hình tổng thầu hiện vẫn chưa được phát huy đúng vai trò khi nhiều dự án tiếp tục bị chia nhỏ thành nhiều gói thầu và nhiều đầu mối thực hiện, dẫn đến phân tán trách nhiệm, khó khăn trong điều phối và giảm hiệu quả tổng thể. Trong khi, thực tiễn cho thấy những dự án có một đầu mối tổng thầu đủ năng lực quản trị và điều hành thường bảo đảm tiến độ, chất lượng và tối ưu nguồn lực tốt hơn.
Ngoài ra, khả năng huy động nguồn vốn trung và dài hạn cho các dự án hạ tầng giao thông, đặc biệt là các dự án PPP (hình thức hợp tác đầu tư giữ nhà nước và tư nhân) vẫn là một điểm nghẽn lớn. Bởi quy mô vốn đầu tư của mỗi dự án thường lên tới hàng chục, hàng trăm nghìn tỷ đồng, vượt quá khả năng cấp tín dụng của một số tổ chức tín dụng.
Bên cạnh đó, các doanh nghiệp đầu tư dự án hạ PPP còn chịu nhiều rủi ro phát sinh trong quá trình thực hiện như áp lực dư nợ lớn, thay đổi chính sách của Nhà nước, điều chỉnh phương án tổ chức giao thông, miễn hoặc dừng thu phí tại một số trạm thu phí, hoặc đầu tư các tuyến đường song hành làm phân lưu phương tiện, ảnh hưởng trực tiếp đến doanh thu và phương án tài chính của dự án, những yếu tố này vượt ngoài khả năng kiểm soát của nhà đầu tư.
Đồng thời, cơ chế chia sẻ phần tăng, giảm doanh thu theo Luật PPP trên thực tế vẫn chưa được vận hành hiệu quả, khiến các nhà đầu tư và các tổ chức tín dụng chưa thực sự yên tâm trước các rủi ro phát sinh từ thay đổi chính sách hoặc phương án tổ chức giao thông trong quá trình khai thác.
5 đề xuất gỡ vướng của Đèo Cả
Dự án Cao tốc Bắc Giang – Lạng Sơn.
Chủ tịch Tập đoàn Đèo Cả cho biết, nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định rõ phải xóa bỏ các rào cản, hoàn thiện thể chế, tạo điều kiện để kinh tế tư nhân tiếp cận bình đẳng các nguồn lực và tham gia sâu hơn vào các lĩnh vực trọng yếu của nền kinh tế.
Đối với lĩnh vực hạ tầng giao thông, ông Hoàng cho rằng đây là thời điểm cần cụ thể hóa tinh thần của Nghị quyết bằng những cơ chế đủ mạnh để doanh nghiệp Việt Nam có cơ hội phát triển. Lãnh đạo tập đoàn đề xuất 5 kiến nghị để gỡ vướng cho doanh nghiệp xây dựng:
Đầu tiên, Tập đoàn Đèo Cả đề xuất tạo cơ chế ưu tiên để các doanh nghiệp Việt Nam có đủ năng lực thực tiễn được tham gia với vai trò tổng thầu hoặc nhà thầu chính tại các dự án trọng điểm quốc gia; đồng thời quy định bắt buộc chuyển giao công nghệ đối với nhà thầu nước ngoài khi tham gia các dự án sử dụng vốn trong nước, qua đó doanh nghiệp Việt Nam mới từng bước làm chủ công nghệ và phát triển nguồn nhân lực.
Thứ hai, doanh nghiệp mong muốn cơ quan chức năng rà soát, cập nhật các quy định về tỷ lệ giao thầu phụ theo hướng phát huy vai trò của mô hình tổng thầu, tạo điều kiện để các doanh nghiệp xây dựng trở thành các tổng thầu. Theo ông Hoàng, điều này giúp doanh nghiệp chủ động liên kết thi công, đào tạo năng lực nội tại để phát triển mạng lưới các nhà thầu chuyên ngành trong nước.
“Thay vì kiểm soát cứng nhắc tỷ lệ giao thầu phụ, cần chuyển sang quản lý chất lượng đầu ra và gắn trách nhiệm toàn diện của tổng thầu đối với dự án”, ông Hoàng đề xuất.
Thứ ba, lãnh đạo Đèo Cả mong muốn Chính phủ chỉ đạo nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế huy động và bố trí nguồn vốn trung và dài hạn cho các dự án hạ tầng giao thông, đặc biệt là các dự án đầu tư theo phương thức PPP.
Lãnh đạo tập đoàn cho rằng cần đa dạng hóa các kênh huy động vốn, phát huy vai trò của hệ thống ngân hàng, các tổ chức tài chính và các công cụ tài chính dài hạn nhằm đáp ứng nhu cầu vốn cho các dự án trọng điểm quốc gia, bảo đảm tiến độ triển khai và tạo điều kiện để doanh nghiệp tư nhân tham gia đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng.
Thứ tư, ông Hoàng cho rằng việc đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý đầu tư và vận hành công trình không chỉ dừng lại ở doanh nghiệp mà các chủ đầu tư hay cơ quan quản lý nhà nước cũng cần tổ chức thực hiện đồng bộ, áp dụng công nghệ quản lý số trong quản lý đầu tư hay quá trình thanh kiểm tra tại các dự án; yêu cầu tích hợp AI để giám sát an toàn tại các công trình vừa thi công vừa khai thác.
“Nên xem xét công nhận mô hình thông tin số (BIM) có giá trị pháp lý trong thẩm định, nghiệm thu và quyết toán. Đồng thời, xây dựng thư viện BIM quốc gia, triển khai nền tảng dữ liệu dùng chung và hỗ trợ doanh nghiệp trong nước phát triển các nền tảng quản lý hạ tầng dựa trên mô hình thông tin số, từ đó giảm phụ thuộc vào các công nghệ của nước ngoài”, ông Hoàng kiến nghị.
Cuối cùng, lãnh đạo Đèo Cả mong muốn có chính sách phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành hạ tầng, ưu tiên đào tạo chuyên sâu các lĩnh vực công nghệ thi công hầm, cầu, đường sắt tốc độ cao, BIM và các công nghệ xây dựng hiện đại.
Đồng thời, ông kiến nghị Chính phủ giao Bộ GD&ĐT và Bộ Xây dựng xây dựng cơ chế “đào tạo kép” để các trường đại học, cao đẳng liên kết với doanh nghiệp triển khai chương trình đào tạo gắn với thực tiễn công trường.
