8 ngày đi ‘tàu lượn’ của giá vàng: Tăng mạnh, hạ nhanhGiá vàng trong nước 8 ngày qua biến động rất mạnh, khi có những phiên tăng tới gần 10 triệu đồng mỗi lượng nhưng có những ngày lại hạ nhanh, tới hơn 5 triệu đồng/lượng.
Vụ án kết thúc với phán quyết bồi thường hơn 51 triệu USD (khoảng 1.300 tỷ đồng), nhưng câu hỏi lớn vẫn bỏ ngỏ: liệu hệ thống giám sát thị trường kim loại quý tại Mỹ có đủ chặt chẽ để bảo vệ nhà đầu tư?
Cuối năm 2025, Tòa án Quận Trung tâm California của Mỹ đã ra phán quyết cuối cùng buộc Safeguard Metals LLC và chủ sở hữu Jeffrey Ikahn phải trả 25,6 triệu USD (khoảng 653 tỷ đồng) tiền bồi thường và 25,6 triệu USD (khoảng 653 tỷ đồng) tiền phạt dân sự, tổng cộng hơn 51 triệu USD (khoảng 1.300 tỷ đồng).
Đây là kết quả của một chiến dịch lừa đảo kéo dài từ tháng 10/2017 đến tháng 7/2021, qua đó hơn 450 nạn nhân (chủ yếu là người cao tuổi hoặc sắp về hưu) đã mất khoảng 68 triệu USD (khoảng 1.734 tỷ đồng) tiền tiết kiệm.
Công thức lừa đảo: ‘Gieo rắc nỗi sợ’
Theo hồ sơ của Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai Mỹ (CFTC) và 30 cơ quan quản lý chứng khoán tiểu bang, Safeguard Metals đã sử dụng một kịch bản bài bản: đầu tiên, họ gọi điện, chạy quảng cáo trên truyền hình và radio để “gieo rắc nỗi sợ hãi” về sự bất ổn của nền kinh tế và rủi ro từ các tài khoản hưu trí truyền thống.
Sau khi tạo được lòng tin, họ bán cho nạn nhân những đồng bạc và vàng với mức phụ phí (markup) khổng lồ không được công bố. Những khoản phí này khiến tài sản của nhà đầu tư bị “bốc hơi” ngay lập tức sau khi giao dịch hoàn tất.
Với mức phụ phí từ 100% đến hơn 300% so với giá thị trường, nhà đầu tư có thể phải trả mức giá cao gấp nhiều lần giá trị thực của sản phẩm. Điều này có nghĩa là: nếu giá vàng thị trường là 2.000 USD/ounce, nhà đầu tư có thể bị tính tới 6.000 USD/ounce hoặc hơn cho cùng một sản phẩm.
Số tiền chênh lệch khổng lồ này đã thuộc về công ty ngay khi giao dịch hoàn tất. Vài ngày hoặc vài tuần sau, nếu nhà đầu tư muốn bán lại số vàng đó, họ chỉ nhận được giá trị thực tế của vàng trên thị trường (đã trừ đi các chi phí tái chế, vận chuyển…), chứ không phải cái giá đắt đỏ mà họ trả lúc mua.
Nhiều nhà đầu tư ghi nhận khoản lỗ ngay lập tức từ 50-75% giá trị khoản đầu tư.
Vụ Safeguard Metals không phải là cá biệt. Thị trường vàng Mỹ đang chứng kiến làn sóng các vụ kiện liên quan đến chiêu trò phụ phí “chết người” này.
Điển hình là vụ Metals.com vẫn đang trong giai đoạn xét xử. Theo cáo trạng từ CFTC và 30 bang, Metals.com đã lừa hơn 1.600 nhà đầu tư (phần lớn là người cao tuổi) số tiền lên tới 185 triệu USD (khoảng 4.717 tỷ đồng).
Điều đáng nói, hợp đồng của Metals.com cam kết phụ phí chỉ từ 1-5%, nhưng thực tế khách hàng phải trả 100-300% giá trị thực của vàng.
Một vụ việc khác là Red Rock Secured, cũng đang trong quá trình kháng cáo với cáo buộc tương tự: công bố phụ phí chỉ 1-5% nhưng thực tế lên tới 100-130%, thu lời hơn 30 triệu USD (khoảng 765 tỷ đồng) từ tiền của khách hàng.
Tính hai mặt của thị trường vàng
Những vụ án này phơi bày một thực tế phũ phàng của thị trường vàng: càng có nhiều nhà đầu tư tìm đến vàng như “hầm trú ẩn” trước bão lạm phát và bất ổn địa chính trị, càng có nhiều kẻ gian lợi dụng lòng tin để trục lợi.
Các đặc tính vốn là thế mạnh của vàng như giá trị cao trong thể tích nhỏ, tính thanh khoản toàn cầu, dễ cất giấu và khó truy xuất nguồn gốc lại đang bị tội phạm khai thác triệt để.
Theo Tổ chức Chống rửa tiền tài chính toàn cầu (FATF), vàng còn có khả năng “tái sinh” độc đáo: một thỏi vàng có thể bị nấu chảy, pha tạp và tái xuất hiện trên thị trường với một diện mạo hoàn toàn mới, khiến việc truy vết trở nên đặc biệt khó khăn.
Hơn nữa, khi giá vàng thế giới liên tục leo thang, từ 2.039 USD/ounce (đầu 2024) lên 4.849 USD/ounce (tháng 4/2026) thì “cơn sốt” tìm kiếm nơi trú ẩn càng khiến nhà đầu tư nhỏ lẻ, đặc biệt là người cao tuổi, trở thành mục tiêu dễ tổn thương.
Họ thường thiếu kiến thức chuyên sâu về cơ cấu giá và các khoản phí ẩn, dễ dàng bị thuyết phục bởi những lời hứa hẹn “lợi nhuận vượt trội” hoặc bị “đánh vào nỗi sợ” bằng các kịch bản khủng hoảng kinh tế.
Chính sự kết hợp giữa biến động giá mạnh và bất cân xứng thông tin đã tạo điều kiện cho các mô hình bán hàng áp dụng mức phụ phí rất cao tồn tại trong thời gian dài.
Theo CFTC, NASAA, Law360
