Ông Trump đã đưa ra hàng loạt quyết định khiến phe Cộng hòa ngỡ ngàng, tức giận, thậm chí lên tiếng thách thức quyền lực của ông với nội bộ đảng.
Trong những tuần qua, một số đồng minh chính trị đã tìm cách bày tỏ lo ngại với Tổng thống Mỹ Donald Trump về hệ quả của các quyết định mà ông đưa ra gần đây. Tuy nhiên, ông Trump lần nào cũng đáp lại bằng câu “Tôi là Tổng thống, còn các vị thì không!”, báo Wall Street Journal dẫn lời các nguồn thạo tin cho biết.
Sau 17 tháng nhậm chức nhiệm kỳ thứ hai, ông Trump dường như có xu hướng ngày càng dựa vào trực giác cá nhân, gạt bỏ lời khuyên từ các cố vấn, nghị sĩ bảo thủ và những cộng sự lâu năm.
Bất chấp những lo ngại của các đồng minh, Tổng thống Trump đã đưa ra hàng loạt hành động gây bất ngờ, thậm chí gây ức chế cho cử tri, làm dấy lên nỗi lo sợ rằng đảng Cộng hòa sẽ hứng chịu hậu quả trong cuộc bầu cử giữa kỳ tháng 11, đồng thời thử thách quyền kiểm soát vững chắc lâu nay của ông đối với nội bộ đảng.
Tổng thống Mỹ Donald Trump tới dự lễ trao Huân chương Danh dự tại Nhà Trắng ngày 18/6. Ảnh: Reuters
Tuần qua, ông đã khiến một số thành viên bảo thủ và nghị sĩ đảng Cộng hòa giận dữ khi đồng ý ký thỏa thuận sơ bộ với Iran, điều họ tin rằng đang trao “món quà” cho Tehran mà không xử lý triệt để tham vọng hạt nhân của nước này.
Nghị sĩ Cộng hòa Bill Cassidy, người vừa thất bại trong cuộc bầu cử sơ bộ hồi đầu năm trước đối thủ được ông Trump hậu thuẫn, cho rằng bản thỏa thuận rõ ràng không thể đáp ứng các mục tiêu mà chính quyền tuyên bố khi phát động chiến dịch không kích Iran.
“Đây là sai lầm đối ngoại tồi tệ nhất trong nhiều thập kỷ qua”, ông nói.
Về đối nội, Tổng thống Mỹ cũng phá hỏng kế hoạch của Thượng viện nhằm nhanh chóng phê chuẩn giám đốc tình báo mới. Ông không cho phép ứng viên do mình đề cử dự phiên điều trần phê chuẩn chức vụ, nhằm kéo dài thời gian tại vị của người đang giữ vị trí quyền giám đốc do ông chỉ định.
Tổng thống cũng tuyên bố sẽ không ký duyệt gia hạn Đạo luật Giám sát Tình báo Nước ngoài (FISA), vốn là ưu tiên hàng đầu của các đồng minh đảng Cộng hòa tại quốc hội, cho đến khi các nghị sĩ thông qua dự luật định danh cử tri, bất chấp việc các lãnh đạo đảng này khẳng định nó không hội đủ số phiếu để vượt qua vòng nghị trường.
Theo các nguồn tin, giữa lúc vấp phải chỉ trích từ chính nội bộ đảng, ông Trump những tuần gần đây lại đưa ra những phát ngôn khiến các đồng minh chính trị ngỡ ngàng, đồng thời vô tình tạo đà cho chiến dịch tranh cử của đảng Dân chủ.
Khi được hỏi hồi tháng trước rằng áp lực kinh tế của người dân Mỹ có phải là động lực để ông tìm kiếm thỏa thuận chấm dứt xung đột với Iran hay không, Tổng thống đáp: “Không một chút nào”.
“Tôi không quan tâm đến tình hình tài chính của người dân Mỹ”, ông phát biểu lúc bấy giờ và vấp phải chỉ trích từ chính các thành viên trong đảng Cộng hòa. “Tôi không nghĩ cho bất kỳ ai cả. Tôi chỉ nghĩ đến một điều duy nhất, chúng ta không thể để Iran sở hữu vũ khí hạt nhân. Chỉ vậy thôi”.
Thậm chí hôm 17/6, ông còn cho rằng Iran nên được phép giữ lại một số tên lửa đạn đạo, dù trước đó các cố vấn an ninh quốc gia Mỹ đã xác định việc phá hủy năng lực tên lửa của Tehran là mục tiêu hàng đầu trong cuộc chiến.
Đồng minh bất an
Giới chức Nhà Trắng khẳng định phong cách ngẫu hứng là một trong những tài năng chính trị của Tổng thống và chính nó đã giúp ông xây dựng một bệ đỡ ủng hộ trung thành suốt nhiều năm qua.
“Không có tổng thống nào làm việc chăm chỉ hay mang lại nhiều kết quả hơn Tổng thống Trump. Những thành tựu đạt được đã nói lên tất cả”, người phát ngôn Nhà Trắng Olivia Wales cho hay, dẫn chứng những kết quả ông đạt được trong các lĩnh vực nhập cư, kinh tế và an ninh quốc gia.
Dù vậy, bên trong Nhà Trắng, một số cố vấn đã âm thầm bày tỏ bất bình trước những bước đi gần đây của Tổng thống. Theo các nguồn tin am hiểu vấn đề, việc ông Trump bổ nhiệm Giám đốc Cơ quan Tài chính Nhà ở Liên bang (FHFA) Bill Pulte làm quyền Giám đốc Tình báo Quốc gia (DNI) đã làm mất lòng không ít trợ lý, những người từng xảy ra bất đồng sâu sắc với ông Pulte trước đó.
Ngược lại, ông Trump cũng tỏ thái độ bực dọc với cấp dưới khi trách móc các cố vấn vì đã can ngăn ông đề cập đến các chính sách nhập cư cứng rắn trước bầu cử giữa kỳ.
Xuyên suốt phần lớn nhiệm kỳ thứ hai, Tổng thống Trump luôn nắm quyền kiểm soát tuyệt đối trong nội bộ đảng và hiếm có chính trị gia Cộng hòa nào dám công khai phản đối những bước đi của ông. Tuy nhiên, các nghị sĩ Cộng hòa tại quốc hội giờ đây đang ngày càng đưa ra những đánh giá thẳng thắn về quyết định Tổng thống đưa ra.
Chủ tịch Ủy ban Quân vụ Thượng viện Roger Wicker, thành viên đảng Cộng hòa, người hiếm khi công khai chỉ trích ông Trump, hôm 18/6 tuyên bố phản đối thỏa thuận sơ bộ mà Tổng thống ký với Iran. Ông nhận định rằng thỏa thuận này đang “đánh đổi những thắng lợi của chiến dịch không kích bằng những nhượng bộ hoàn toàn đi ngược lại mục tiêu do chính Tổng thống đề ra”.
Lãnh đạo phe đa số tại Thượng viện John Thune ở Đồi Capitol hôm 16/6. Ảnh: Reuters
Ông Trump gần đây còn âm thầm bày tỏ bực dọc với John Thune, đảng viên Cộng hòa, lãnh đạo phe đa số tại Thượng viện, vì cho rằng ông này không có khả năng thông qua dự luật yêu cầu cử tri xuất trình giấy tờ tùy thân khi đi bầu, điều mà Tổng thống tuyên bố là yếu tố sống còn để đảng Cộng hòa giành chiến thắng trong cuộc bầu cử giữa kỳ.
Tổng thống nói với các đồng minh rằng ông đã phát ngán khi phải nghe những lời khước từ từ ông Thune, nhưng ông này giải thích rằng Thượng viện đơn giản là không có đủ số phiếu ủng hộ để thúc đẩy dự luật.
“Quyền lực tuyệt đối mà ông Trump từng nắm giữ tại quốc hội nay không còn nữa”, cựu phát ngôn viên ban lãnh đạo đảng Cộng hòa tại Thượng viện và Hạ viện Ron Bonjean nhận định. “Mối quan hệ này đã rạn nứt sau khi ông gạt phăng những hy vọng của đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa kỳ, đồng thời đưa ra những yêu cầu lập pháp dễ khiến các nghị sĩ mất điểm trong mắt cử tri vào tháng 11 tới”.
Suốt nhiều tháng qua, Tổng thống đã bỏ ngoài tai những cảnh báo từ các thành viên đảng Cộng hòa và từ chính một số cố vấn rằng cuộc chiến tại Iran đang làm trầm trọng thêm các vấn đề chính trị của đảng. Qua các cuộc thăm dò dư luận, cử tri đã bày tỏ lo ngại trước tình trạng giá xăng tăng vọt sau khi Iran phong tỏa eo biển Hormuz.
Theo các nguồn thạo tin, những tuần gần đây, một số cố vấn của ông Trump đã liên tục đưa ra cảnh báo rằng các kho dầu dự trữ toàn cầu đang cạn kiệt và cơ hội để ngăn chặn nguồn cung nhiên liệu rơi vào tình trạng báo động sắp không còn nữa. Các giám đốc điều hành trong ngành dầu khí cũng công khai bày tỏ mối lo tương tự.
Khoảnh khắc Tổng thống Trump ký thỏa thuận với Iran tại Điện Versailles ở Paris hôm 17/6. Video: X/Scavino47
Hôm 17/6, thông điệp của Tổng thống Trump về cuộc chiến đã thay đổi, cho thấy ông dường như đã lắng nghe những lời cảnh báo. Lần đầu tiên ông thừa nhận cuộc xung đột kéo dài có thể dẫn đến một “thảm họa kinh tế” và các kho dự trữ dầu có thể sẽ cạn kiệt trong khoảng 4 tuần nữa. Ông khẳng định thỏa thuận sơ bộ với Iran sẽ giúp nền kinh tế nhanh chóng phục hồi.
Các cố vấn đã công khai thở phào nhẹ nhõm khi Tổng thống Trump có động thái chấm dứt cuộc chiến, dù vậy, họ vẫn không thể thoát khỏi trạng thái phấp phỏng. Ông bất ngờ quyết định ký bản ghi nhớ với Iran ngay trong bữa tối tại Cung điện Versailles ngoại ô Paris, làm chính các trợ lý của mình ngạc nhiên, bởi họ vốn đã lên kế hoạch cho một lễ ký kết riêng biệt vào ngày 19/6.
Vũ Hoàng (Theo CNN, WSJ, AFP, AP)
