Mỹ và Iran đã công bố nội dung biên bản ghi nhớ chấm dứt xung đột giữa hai bên trong ngày 18.6. Tổng thống Mỹ Donald Trump xác nhận ông đã ký biên bản nhưng cảnh báo sẽ khôi phục tấn công nếu Iran không thực hiện những điều đã cam kết.
Tổng thống Mỹ Donald Trump lên chuyên cơ Không lực Một tại Pháp ngày 17.6
ẢNH: REUTERS
Nhà lãnh đạo nói thật “không công bằng” cho Iran nếu nước này không sở hữu tên lửa đạn đạo, dù trước đó nhiều lần tuyên bố sẽ phá hủy hoàn toàn kho vũ khí này. Theo Reuters, ông Trump cũng miêu tả các nhà đàm phán của Iran là “những người thông minh”.
Việc hai bên ký thỏa thuận gây bất ngờ bởi theo thông tin trước đó, các bên sẽ ký vào ngày 19.6. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei ngày 18.6 cũng xác nhận thỏa thuận đã được ký và nói rằng cuộc đối thoại ngày 19.6 tại Thụy Sĩ đã bị hoãn lại.
“Cuộc gặp vào thứ sáu (ngày 19.6) đã được xác nhận. Nhưng cách đây vài giờ, khi có quyết định tổng thống của hai bên sẽ ký thỏa thuận, cuộc gặp đã được hoãn lại để cân nhắc”, ông Baghaei nói.
Chính quyền Mỹ đã công bố nội dung biên bản ghi nhớ, gồm 14 điểm và hầu như trùng khớp với thông tin được truyền thông loan tải trước đó.
Tiêu biểu là điều 1, theo đó hai nước cùng các đồng minh trong cuộc xung đột tuyên bố chấm dứt ngay lập tức và lâu dài các chiến dịch quân sự trên toàn bộ mặt trận, gồm tại Lebanon.
Kế đến, hai bên cam kết đàm phán và đạt thỏa thuận cuối cùng trong tối đa 60 ngày, có thể gia hạn với sự đồng thuận chung. Khung thời gian này được cho là để đàm phán về chương trình hạt nhân của Iran.
Trước mắt, Mỹ sẽ dỡ bỏ phong tỏa trên biển đối với Iran và sẽ hoàn tất trong vòng 30 ngày. Sau khi ký biên bản, Iran sẽ đảm bảo tàu thuyền thương mại tự do qua lại từ vịnh Ba Tư ra biển Oman và ngược lại trong 60 ngày, không thu phí. Sau đó Iran và các láng giềng vùng Vịnh, gồm Oman, sẽ xác định cơ chế mới để quản lý và cung cấp dịch vụ biển tại eo biển Hormuz theo luật quốc tế. Điều này gợi ý tàu thuyền có thể bị thu phí trong tương lai, theo CNN.
Các quan chức Iran cũng đã chính thức xác nhận điều này. Phát biểu trên truyền hình ngày 18.6, ông Mohammad Baqer Qalibaf – Chủ tịch Quốc hội và là nhà đàm phán chính của Iran, nói rằng eo biển Hormuz sẽ không trở lại trạng thái trước chiến sự. Ông khẳng định Iran có chủ quyền đối với eo biển và đương nhiên sẽ nhận phí cho dịch vụ tại đó.
Mỹ cam kết cùng đối tác cho Iran tiếp cận quỹ tái thiết và phát triển lên đến 300 tỉ USD, số tiền được cho là khổng lồ so với tài sản Iran bị đóng băng ở nước ngoài, hay lợi nhuận mà nước này có thể có được từ việc thu phí tàu thuyền qua eo biển Hormuz trong nhiều năm.
Ngoài ra, Mỹ cũng cam kết chấm dứt toàn bộ hình thức cấm vận đối với Iran, gồm các nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc.
Đổi lại, Iran tái khẳng định sẽ không sở hữu hoặc phát triển vũ khí hạt nhân.
Theo tờ The Guardian, Iran sẽ không được nới lỏng trừng phạt rộng rãi chỉ đơn giản bằng việc ký biên bản. Các quan chức cấp cao Mỹ đã nhấn mạnh trong một cuộc họp báo rằng việc dỡ bỏ trừng phạt gắn liền trực tiếp với kết quả thực hiện liên quan việc dỡ bỏ hạt nhân. Iran đã cam kết tiêu hủy kho uranium được làm giàu của nước này ở mức tối thiểu thông qua phương pháp pha loãng dưới sự giám sát của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) – một sự nhượng bộ mà các quan chức Mỹ gọi là “một chiến thắng rất lớn”.
