15 giờ Thủ tướng Israel ‘đi trên lằn ranh’ với ông Trump

Thủ tướng Netanyahu vẫn ra lệnh không kích Iran bất chấp cảnh báo của ông Trump, nhưng phải dừng lại sau 15 giờ, khi Tổng thống Mỹ đưa ra thông điệp cứng rắn hơn.

“Tôi là người ra quyết định. Tôi đưa ra mọi quyết định. Ông ấy không có quyền quyết định”, Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 7/6 nói với Axios, khi được hỏi về quan hệ với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, giữa lúc xung đột tại Trung Đông tiếp tục diễn biến phức tạp.

Cuộc phỏng vấn diễn ra ngay sau khi Iran phóng loạt tên lửa vào lãnh thổ Israel, trả đũa vụ Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) tập kích Dahieh, thành trì của nhóm Hezbollah ở ngoại ô thủ đô Beirut, Lebanon.

Ông Trump tuyên bố sẽ lập tức gọi cho Thủ tướng Netanyahu để yêu cầu ông ấy không trả đũa Iran. “Mỗi bên đều đã xong phần của mình rồi. Israel đã ra đòn và Iran cũng đã ra đòn. Chúng ta không cần thêm một cuộc tấn công nào nữa”, Tổng thống Mỹ nói.

Tuy nhiên, ông Netanyahu sau đó vẫn ra lệnh cho IDF tiến hành không kích Iran, tuyên bố đánh trúng nhiều mục tiêu quân sự ở miền trung và miền tây nước này. “Với Thủ tướng Israel, việc nối lại tấn công Iran là thông điệp chứng minh với những người ủng hộ rằng ông ấy vẫn có khả năng đứng vững trước sức ép từ Tổng thống Trump”, David Halbfinger, bình luận viên về Trung Đông của NYTimes, nhận định.

Danny Citrinowicz, cựu sĩ quan tình báo quân đội Israel chuyên về Iran, cho rằng cả Iran và Israel đều đang cố gắng áp đặt “luật chơi” của riêng mình trên chiến trường.

“Israel gửi đi thông điệp rằng bất kỳ cuộc tấn công nào của Hezbollah vào các thành phố, làng mạc biên giới của họ sẽ là lý do để Israel không kích vào Dahieh,” ông Citrinowicz nói. “Nhưng với Iran và Hezbollah, luật chơi là nếu Dahieh bị tập kích, họ sẽ nhắm vào Tel Aviv”.

Trong một thông điệp video tối 8/6, Thủ tướng Netanyahu tuyên bố rằng luật chơi mới do Iran và Hezbollah đặt ra là “không thể chấp nhận được”. “Tôi kiên quyết bảo vệ quyền hành động chống lại kẻ thù của chúng ta,” ông nói.

Trong bối cảnh đó, các cuộc không kích của Israel nhắm vào Iran giúp ông Netanyahu thuyết phục cử tri của mình rằng ông sẵn sàng cự tuyệt sức ép từ ông Trump, người đã chỉ trích gay gắt Israel vì ném bom Dahieh và sau đó yêu cầu Tel Aviv không đáp trả Iran.

Việc thể hiện thái độ cứng rắn trước ông Trump mang ý nghĩa quan trọng đối với Thủ tướng Netanyahu, người đang bị dẫn trước trong các cuộc thăm dò dư luận khi bước vào một cuộc chiến tái tranh cử đầy khó khăn.

Các cuộc thăm dò cho thấy đa số người Israel ủng hộ tiếp tục chiến dịch nhằm vào Iran. Phần lớn cho rằng nước này vẫn chưa đạt được các mục tiêu đề ra. Khảo sát do Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia Israel (INSS) công bố tháng 5 cho thấy chỉ 37% người dân hài lòng với kết quả đạt được cho đến nay.

Chỉ một tuần trước đó, ông Trump đã khiến lãnh đạo Israel bẽ mặt trong một cuộc điện thoại giận dữ, dùng nhiều từ ngữ thô tục, mà sau đó Tổng thống Mỹ xác nhận rằng ông đã gọi Thủ tướng Netanyahu là “kẻ điên rồ”.

Các đối thủ chính trị của ông Netanyahu nhanh chóng tận dụng cơ hội để công kích. Cựu thủ tướng Israel Naftali Bennett, đang tìm cách trở lại cầm quyền, cáo buộc ông Netanyahu đã “đánh mất quyền tự chủ của Israel”. Trong khi đó, lãnh đạo đối lập Yair Lapid, đồng minh của Bennett, cho rằng dưới thời ông Netanyahu, Israel đã trở thành “quốc gia lệ thuộc hoàn toàn” vào Mỹ.

Mỹ từ lâu là đối tác an ninh quan trọng nhất của Israel. Sự hỗ trợ quân sự, chia sẻ tình báo và hậu thuẫn ngoại giao từ Washington được xem là những yếu tố then chốt giúp Tel Aviv củng cố năng lực phòng thủ cũng như vị thế chiến lược ở Trung Đông.

Trong nhiệm kỳ thứ hai, Tổng thống Trump hầu như ủng hộ cách tiếp cận của Thủ tướng Netanyahu đối với Iran và các lực lượng đồng minh của Tehran trong khu vực, bao gồm Hezbollah. Hai lãnh đạo nhìn chung có sự đồng thuận chiến lược và ông Trump sở hữu những đòn bẩy gây ảnh hưởng đáng kể đối với Israel.

“Chưa từng có tổng thống Mỹ nào công khai nói về một thủ tướng Israel theo cách ông Trump áp dụng với ông Netanyahu”, Aaron David Miller, cựu nhà ngoại giao Mỹ, chuyên gia về quan hệ Mỹ – Israel tại Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế, nói với Washington Post.

Theo ông Miller, trong quá khứ, mỗi khi các tổng thống Mỹ tìm cách kiềm chế Thủ tướng Netanyahu, lãnh đạo Israel thường tận dụng những chia rẽ trong nội bộ chính trường Mỹ để tìm kiếm sự ủng hộ từ các đồng minh tại Washington. Tình thế hiện đã khác. Ông Trump đang kiểm soát chặt chẽ đảng Cộng hòa, trong khi đảng Dân chủ hiện hầu như không còn nhiều thiện cảm với Israel.

Tuy nhiên, việc ông Trump sở hữu nhiều đòn bẩy không đồng nghĩa với khả năng định hướng mọi quyết định của Tel Aviv và quyết định vẫn không kích Iran của Thủ tướng Netanyahu đã cho thấy điều đó.

Nhưng khoảng 15 giờ sau, khi ông Trump yêu cầu Iran – Israel ngừng bắn ngay lập tức và cảnh báo về “những hành động ngu ngốc hoặc thiếu hiểu biết”, Thủ tướng Netanyahu dường như nhận ra đây là lằn ranh mà ông không thể vượt qua.

Axios đưa tin ông Trump chiều tối 8/6 đã tiến hành cuộc gọi phút chót, nói rằng ông Netanyahu “tốt hơn hết nên thận trọng, nếu không muốn sớm bị đơn độc”. Thủ tướng Israel ngay sau đó ra lệnh ngừng tấn công Iran theo đề nghị của Tổng thống Trump, ngay khi các chiến đấu cơ của IDF chuẩn bị xuất kích. Iran trước đó cũng đã tuyên bố ngừng bắn.

Sau hơn ba tháng từ lúc Mỹ phát động chiến dịch nhằm vào Iran, ông Trump ngày càng hướng đến một lối thoát ngoại giao, khẳng định không muốn sa lầy vào những cuộc chiến kéo dài. Trong khi đó, ông Netanyahu vẫn muốn gây sức ép với các đồng minh của Iran trong khu vực, đặc biệt là Hezbollah tại Lebanon.

Quyết tâm chấm dứt chiến sự của Tổng thống Trump đã đặt Thủ tướng Netanyahu vào thế tiến thoái lưỡng nan. Một mặt, lãnh đạo Israel phải đáp ứng mong muốn từ đồng minh quan trọng nhất là Mỹ. Mặt khác, ông đối mặt với sức ép từ dư luận trong nước trước thềm cuộc bầu cử cuối năm.

“Ông Netanyahu đứng giữa những lựa chọn đều bất lợi”, Aviv Bushinsky, nhà phân tích chính trị từng giữ chức chánh văn phòng của thủ tướng Israel, nhận định. “Một là chấp nhận làm theo những gì ông Trump mong muốn và chịu tổn hại về chính trị trong nước. Hai là tách mình khỏi lập trường của ông Trump”.

Thủ tướng Israel đến nay vẫn tránh bình luận về quan hệ với Tổng thống Mỹ. Nếu công khai thừa nhận có căng thẳng, ông Netanyahu có thể khiến ông Trump nổi cơn thịnh nộ hoặc để mất hình ảnh là chính trị gia quản lý quan hệ Israel – Mỹ tốt nhất từ trước đến nay.

Israel bác bỏ những đánh giá cho rằng quan hệ giữa hai lãnh đạo đang rơi vào khủng hoảng. Trong cuộc trả lời phỏng vấn Fox News, Đại sứ Israel tại Mỹ Yechiel Leiter mô tả mối quan hệ giữa ông Trump và ông Netanyahu là rất bền chặt.

“Những người yêu nhau cũng có lúc cãi vã”, ông Leiter nói, đồng thời cho biết đã tham dự hàng trăm cuộc điện đàm giữa hai lãnh đạo và chứng kiến “một tình bạn sâu sắc kéo dài khoảng 40 năm”.

Ông Leiter thừa nhận ông Netanyahu đã quyết định hạ nhiệt một phần hoạt động quân sự theo đề nghị của ông Trump. Theo Đại sứ Israel, Tổng thống Mỹ hiểu Israel không thể “hứng chịu các cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo mà không đáp trả”.

Nhà Trắng cũng khẳng định quan hệ giữa ông Trump và ông Netanyahu không bị ảnh hưởng. “Tổng thống Trump có mối quan hệ bền chặt với Thủ tướng Netanyahu và Israel luôn là đồng minh quan trọng của Mỹ”, người phát ngôn Nhà Trắng Olivia Wales cho biết.

Như Tâm (Theo Independent, WSJ, Guardian)