Trung Đông trước cuộc thử lửa mới

Vòng xoáy “ăn miếng trả miếng”

Theo Reuters, vòng leo thang mới bắt đầu sau khi Israel đêm 7.6 không kích vùng ngoại ô phía nam Beirut, nơi Tel Aviv cho là trung tâm chỉ huy của Hezbollah. Phản ứng lại, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố họ đã phóng tên lửa nhắm vào 2 căn cứ không quân Nevatim và Tel Nof của Israel. Tehran gọi đây là một “lời cảnh báo”, đồng thời nhấn mạnh nếu Tel Aviv tiếp tục leo thang, các đòn đáp trả sẽ “rộng hơn” và có thể nhằm vào tất cả mục tiêu của Mỹ và Israel trong khu vực.

Phía Israel cho biết đã phát hiện 11 tên lửa được phóng từ Iran và toàn bộ số này đều bị đánh chặn. Theo tờ The Times of Israel, còi báo động vang lên tại nhiều khu vực ở miền bắc và miền trung Israel, trong đó có Haifa, Caesarea và Hadera. Ngay sau đó, Israel mở nhiều đợt tấn công trả đũa nhằm vào Iran. Không quân Israel chiều 8.6 thông báo đã thực hiện “một cuộc tấn công quy mô lớn nhằm vào các hệ thống phòng thủ chiến lược” của Iran.

Truyền thông Iran đưa tin nhiều vụ nổ xảy ra tại Tehran, Tabriz và Isfahan. Theo Al Jazeera, một trung tâm quân sự ở Tabriz và một cơ sở hóa dầu tại Mahshahr (tây nam Iran) cũng bị tấn công. Iran cũng đóng cửa không phận quanh sân bay quốc tế Imam Khomeini ở Tehran. Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei nhấn mạnh Mỹ phải chịu trách nhiệm trực tiếp về các vụ vi phạm lệnh ngừng bắn, cho rằng hành động của Israel không thể tách rời khỏi chính sách của Mỹ.

Căng thẳng tiếp tục lan rộng khi lực lượng Houthi ở Yemen ngày 8.6 nhận trách nhiệm về một vụ tấn công tên lửa nhằm vào Israel. Trong một tuyên bố, thủ lĩnh Houthi Ansar Allah Yemen cho biết lực lượng này sẽ “đáp trả leo thang bằng leo thang” và tăng cường phối hợp với các lực lượng thuộc “trục kháng chiến”.

Chuyên gia Trita Parsi, đồng sáng lập Viện Quincy, nhận định Iran đang tìm cách thiết lập một tuyến răn đe mới quanh Li Băng, qua đó phát tín hiệu rằng Israel không thể tấn công Hezbollah mà không đối mặt với phản ứng từ Iran. “Kịch bản này hoàn toàn mới và chưa từng tồn tại trong nhiều thập niên khi một quốc gia trong khu vực sử dụng sức mạnh quân sự để ngăn Israel tấn công một nước thứ ba”, theo Al Jazeera dẫn lời ông.

Thế khó của ông Trump

Trong khi chiến sự leo thang, Tổng thống Mỹ Donald Trump tìm cách kéo cả Israel và Iran trở lại quỹ đạo ngoại giao. Trong bài đăng trên Truth Social ngày 8.6, ông kêu gọi 2 bên lập tức ngừng tấn công lẫn nhau.

Trước đó, ông chủ Nhà Trắng cũng khẳng định các cuộc tấn công của Iran nhằm vào Israel sẽ không ảnh hưởng đến nỗ lực đạt thỏa thuận giữa Tehran và Washington, đồng thời hối thúc Iran ngừng phóng tên lửa và quay lại bàn đàm phán. Theo trang Axios, nhà lãnh đạo Mỹ được cho là đã khuyên Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu không trả đũa thêm sau loạt tên lửa của Iran.

Tuy nhiên, mục tiêu của Mỹ, Israel và Iran không trùng khớp. Washington muốn hạ nhiệt từng phần, từng mặt trận để giữ tiến trình đàm phán với Tehran, trong khi Israel lại không muốn bị hạn chế quyền hành động quân sự với nhóm Hezbollah ở Li Băng. Còn Iran đang tìm cách gắn mặt trận Li Băng với mọi thỏa thuận hòa bình lâu dài, qua đó biến các đòn đáp trả quân sự thành sức ép ngoại giao.

Các chuyên gia cho rằng chính sự lệch pha này khiến ông Trump khó kiểm soát nhịp độ xung đột, theo CNN. Ông Alon Pinkas, cựu Tổng lãnh sự Israel tại New York, nhận định Iran muốn khoét sâu khoảng cách giữa Mỹ – Israel. Trong khi đó, ông Benjamin Radd, chuyên gia tại Trung tâm quan hệ quốc tế Burkle thuộc Đại học UCLA (Mỹ), cho rằng Iran đang gắn Li Băng với lợi ích trực tiếp của mình, khiến Israel đối mặt câu hỏi khó: liệu Tel Aviv có chấp nhận một thỏa thuận hạn chế quyền hành động ở biên giới phía bắc hay không.