Suno là một trong những nền tảng AI cho phép người dùng tạo ra ca khúc từ mô tả bằng ngôn ngữ tự nhiên. Kênh của Xanh đã dùng Suno để tạo ra hàng loạt ca khúc có lượt nghe cao của V-pop hiện tại như: Tự do như cơn gió, Bài ca mùa hạ, Cứ bay thôi... – Ảnh chụp màn hình
Cuộc tranh luận vì thế không còn chỉ đơn thuần là AI có thể sáng tác hay không, mà là ai sẽ được trả tiền cho những dữ liệu đã giúp AI học cách làm nhạc?
90.000 ca khúc mỗi ngày của AI lấy từ đâu?
Sự bùng nổ của các công cụ như Suno, Udio đang khiến việc tạo một ca khúc hoàn chỉnh trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết. Người dùng chỉ cần nhập yêu cầu về thể loại, cảm xúc, nhạc cụ hay giọng hát, hệ thống có thể tạo ra một sản phẩm gần như hoàn chỉnh.
Hiện tại, quy mô của làn sóng này đã trở nên “đáng sợ” hơn rất nhiều. Deezer cho biết trong tháng 6-2026, nền tảng này nhận trung bình khoảng 90.000 ca khúc được tạo hoàn toàn bằng AI mỗi ngày, có thời điểm chiếm hơn 50% lượng nhạc mới tải lên.
Dù vậy nhạc AI hiện chỉ chiếm khoảng 1-3% tổng lượt nghe. Trong đó Deezer phát hiện tới 85% lượt nghe các ca khúc AI trong năm 2025 có dấu hiệu gian lận và đã loại khỏi việc tính tiền.
Những con số này cho thấy AI không còn là một thử nghiệm công nghệ bên lề. Thực tế là nhạc do AI làm đang trở thành một nguồn cung âm nhạc khổng lồ. Vậy AI đã học từ đâu để có thể tạo ra từng ấy tác phẩm?
Khác với tranh chấp bản quyền truyền thống, AI không nhất thiết phải sao chép nguyên một ca khúc để làm phát sinh tranh cãi. Các mô hình có thể được huấn luyện trên lượng dữ liệu âm thanh rất lớn, từ đó phân tích cấu trúc, hòa âm, nhịp điệu, âm sắc và nhiều đặc điểm khác để tạo ra sản phẩm mới.
Năm 2024, Hiệp hội Công nghiệp ghi âm Mỹ (RIAA), đại diện cho Universal Music Group, Sony Music và Warner Music Group, kiện Suno và Udio, cáo buộc hai nền tảng sử dụng các bản ghi âm có bản quyền để huấn luyện AI mà không được cấp phép.
Suno sau đó thừa nhận đã sử dụng nhạc có bản quyền trong quá trình huấn luyện, nhưng cho rằng việc này thuộc phạm vi “sử dụng hợp lý” theo luật Mỹ.
Đến năm 2026, cuộc chiến vẫn tiếp diễn. Sony Music tìm cách buộc Udio công khai quy mô dữ liệu đã sử dụng để huấn luyện mô hình AI.
Mới đây, nhà xuất bản âm nhạc Round Hill Music còn kiện Suno, cáo buộc công ty sử dụng trái phép hơn 500 lời ca khúc để huấn luyện AI, trong đó có tác phẩm của James Brown, The Kinks và Goo Goo Dolls.
Từ đây đã dấy lên một câu hỏi rất khác với bản quyền âm nhạc truyền thống: Nếu một ca khúc không bị sao chép nguyên xi nhưng được dùng làm “nguyên liệu” để dạy máy tạo ra hàng triệu ca khúc khác, người sáng tạo có được trả tiền hay không?
Không chỉ ca khúc, giọng hát cũng có thể trở thành dữ liệu để AI học và mô phỏng – Ảnh: MAKEVIDEO.
Cuộc chiến đang chuyển từ kiện tụng sang cấp phép
Điều đáng chú ý là ngành công nghiệp âm nhạc và các công ty AI bắt đầu tìm cách đi đến thỏa thuận, thay vì chỉ đối đầu.
Universal Music Group và Warner Music Group đã đạt các thỏa thuận với Udio, hướng tới xây dựng nền tảng AI sử dụng âm nhạc được cấp phép. Mục tiêu là chuyển từ mô hình thu thập dữ liệu không rõ ràng sang một hệ thống trong đó nghệ sĩ và chủ sở hữu quyền có thể kiểm soát việc sử dụng tác phẩm và tham gia vào nguồn doanh thu mới.
Và đây có thể cũng là hướng đi đáng chú ý với Việt Nam. AI không nhất thiết phải bị cấm, nhưng việc sử dụng kho tàng âm nhạc của con người cần có luật chơi rõ ràng.
Nếu tranh chấp về ca khúc còn phức tạp thì công nghệ nhân bản giọng nói bằng AI (AI voice cloning) thậm chí đặt nghệ sĩ trước một câu hỏi nhạy cảm hơn: Giọng hát của tôi có thuộc về tôi không?
Một công cụ có thể học giọng một ca sĩ rồi tạo ra một ca khúc mới khiến người nghe tưởng chính nghệ sĩ đó đang hát. Khi ấy vấn đề không chỉ còn là bản quyền tác phẩm, mà liên quan đến danh tính, hình ảnh và quyền kiểm soát giọng nói của nghệ sĩ.
Cục Bản quyền Mỹ trong báo cáo về AI cũng phân biệt khá rõ: một sản phẩm được AI hỗ trợ vẫn có thể được bảo hộ nếu có đóng góp sáng tạo đáng kể của con người; chỉ đơn thuần đưa câu lệnh cho AI thì chưa đủ để hình thành quyền tác giả.
Nói cách khác, con người vẫn là yếu tố quyết định giá trị sáng tạo trong hệ thống pháp luật hiện hành.
V-pop đang đối diện những gì?
Với thị trường âm nhạc Việt Nam, nguy cơ không chỉ nằm ở việc tác phẩm bị sử dụng để huấn luyện AI, mà còn ở khả năng nghệ sĩ rất khó biết tác phẩm của mình đang được sử dụng ở đâu.
Một ca khúc có thể được sáng tác tại Việt Nam, đưa lên mạng, bị thu thập bởi một hệ thống ở quốc gia khác và sau đó trở thành dữ liệu cho một công cụ tạo nhạc hoạt động ở một thị trường thứ ba.
Để ứng phó, Việt Nam cần tăng khả năng định danh và truy xuất tác phẩm, bản ghi âm trên môi trường số; đồng thời xây dựng cơ chế để nghệ sĩ có thể biết tác phẩm của mình được sử dụng cho mục đích gì.
Các mã định danh như ISRC đối với bản ghi âm, ISWC đối với tác phẩm âm nhạc có thể tiếp tục được khai thác hiệu quả hơn trong hệ thống quản lý quyền.
AI có thể tạo một bản nhạc hay sao chép giọng hát của ca sĩ trong vài phút, nhưng ai sở hữu giá trị sáng tạo phía sau nó? – Ảnh: Phòng thu Viết Tân
Tại hội nghị tổng kết hoạt động năm 2025 tại TP.HCM của Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (VCPMC), ông Đinh Trung Cẩn – Tổng giám đốc VCPMC – cho biết trung tâm sẽ công bố hướng dẫn cụ thể về đăng ký bản quyền đối với các tác phẩm có sử dụng AI.
Các đại biểu tham dự cũng góp ý rằng quan trọng hơn, thị trường cần hướng tới cơ chế cấp phép dữ liệu: Nghệ sĩ hoặc chủ sở hữu quyền có quyền lựa chọn cho phép hay không, với mức phí và phạm vi sử dụng rõ ràng.
Việc gắn nhãn nội dung do AI tạo ra cũng ngày càng cần thiết để người nghe biết họ đang nghe sản phẩm của con người, sản phẩm do AI tạo ra hay tác phẩm có sự kết hợp giữa hai bên.
Bài toán này không chỉ dành cho nhà quản lý. Các nền tảng streaming, hãng thu âm, đơn vị quản lý quyền và chính nghệ sĩ cũng cần tham gia xây dựng “luật chơi” mới.
Vấn đề của kỷ nguyên AI vì thế không phải là ngăn cỗ máy sáng tác, mà là làm sao để khi cỗ máy ngày càng giỏi làm nhạc, người nghệ sĩ vẫn được nhìn nhận, được bảo vệ và được hưởng lợi từ chính giá trị sáng tạo mà họ đã tạo ra.
