Mỹ tung 'chiến thuật trăn siết' với Iran

Siết vòng vây kinh tế

Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 19.8 tuyên bố phát động chiến dịch gây sức ép kinh tế nhằm vào Iran, mô tả đây là “chiến tranh kinh tế và cô lập trên quy mô chưa từng có”. Trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump cảnh báo các quốc gia hỗ trợ Iran có thể gánh hậu quả kinh tế to lớn, song không nêu cụ thể.

Theo The Guardian, Mỹ hồi tháng 7 tạm dừng không kích Iran sau 2 tuần tập kích liên tục nhưng không thể kéo Tehran trở lại bàn đàm phán. Các cố vấn Lầu Năm Góc cũng cảnh báo danh sách mục tiêu khả thi tại Iran gần cạn và chiến dịch quân sự đang tiến tới giới hạn hiệu quả. 

Ông Ali Akbar Dareini, nhà phân tích tại Trung tâm Nghiên cứu chiến lược (Iran), nhận định cách tiếp cận mới của Mỹ là “chiến thuật trăn siết” nhằm làm suy yếu đối phương về kinh tế và chính trị trước khi tính tới đòn quân sự mới. “Giống như con trăn siết con mồi đến ngạt thở, Mỹ đang tìm cách thu hẹp dần không gian xoay xở của Iran”, theo ông Dareini.

Vòng siết đầu tiên là nguồn thu dầu mỏ, nguồn ngoại tệ chủ chốt của Iran. Ông Trump ngày 19.8 yêu cầu chặn buôn lậu dầu, các đường dây hoán đổi, chuyển tiền mặt, môi giới ngoại hối, đăng ký tàu và công ty bình phong – những kênh Iran lâu nay bị cáo buộc dùng để né cấm vận. Vòng thứ hai là trừng phạt thứ cấp đối với các đối tác của Iran. Nhà phân tích Gregory Brew thuộc Công ty tư vấn rủi ro Eurasia Group (Mỹ) cho rằng Trung Quốc sẽ là mục tiêu lớn nhất, song điều này có thể làm gia tăng căng thẳng Mỹ – Trung.

Vòng thứ ba là khóa các cửa ngõ tài chính và thương mại. Theo The Wall Street Journal, Mỹ đã thúc ép UAE truy quét mạng lưới tài chính Iran. UAE ngày 18.8 tuyên bố đình chỉ mọi giao dịch thương mại và tài chính với Iran. UAE từng cung cấp hơn 30% hàng nhập khẩu của Iran năm 2024, trong khi Dubai lâu nay là cửa ngõ quan trọng để Tehran tiếp cận thị trường toàn cầu.

Nếu ba vòng siết cùng phát huy tác dụng, Iran sẽ chịu tổn thất đáng kể. Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) ngày 20.8 dự báo kinh tế Iran suy giảm hơn 5% năm nay, lạm phát gần 80% và đồng rial xuống mức thấp kỷ lục. Tuy nhiên, giới quan sát nhận định chiến dịch kinh tế của Mỹ chống Iran cũng không dễ dàng khi Iran đã có nhiều năm xây dựng mạng lưới né cấm vận và hiện chưa cho thấy ý định nhượng bộ.

Thế cục Hormuz dần xoay chiều

Song song với vòng vây kinh tế, Mỹ đang tìm cách bẻ một trong những đòn bẩy lớn nhất của Iran – quyền chi phối eo biển Hormuz. Theo dữ liệu Kpler, hơn 80% tàu đi qua Hormuz trong 2 tuần qua sử dụng tuyến phía nam sát bờ biển Oman, hành lang được Mỹ hậu thuẫn. Trước tháng 8, gần như không có tàu nào chọn tuyến này. Bên cạnh đó, quân đội Mỹ được cho đã âm thầm bảo vệ hành lang phía nam trong khoảng 2 tháng, tạo điều kiện cho 15 – 20 tàu chở dầu ra vào mỗi đêm. Mỹ còn hỗ trợ tàu rỗng vào vịnh Ba Tư lấy dầu tại UAE, Bahrain và Kuwait trước khi hộ tống trở ra, theo trang Axios.

Ông Dan Pickering, nhà sáng lập Công ty dịch vụ tài chính Pickering Energy Partners (Mỹ), cho rằng Iran có thể vẫn duy trì khả năng răn đe ở Hormuz, nhưng mức độ kiểm soát đã suy giảm so với 1 hoặc 2 tháng trước. Nếu tàu bè tiếp tục né tuyến phía bắc qua vùng biển Iran, Tehran khó thực hiện kế hoạch thu phí tàu qua eo biển. Theo CNN, các nước vùng Vịnh cũng đang chuyển dầu sang tàu khác bên ngoài khu vực nguy hiểm, tạo thêm những tuyến vận chuyển khó bị Iran kiểm soát.

Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf tuyên bố Hormuz “vẫn đóng” cho đến khi Mỹ thực hiện các cam kết trong bản ghi nhớ tháng 6. Iran ngày 20.8 cảnh báo nước này tiếp tục nâng cấp tên lửa và sẽ sử dụng vũ khí có sức công phá lớn hơn nếu chiến sự tái diễn. Trong khi đó, Pakistan, Iraq, Ai Cập duy trì liên lạc với Iran nhằm thúc đẩy giảm leo thang, theo Al Jazeera.