Mỹ siết hợp tác nghiên cứu nước ngoài tại 30 trường đại học

Theo chỉ thị ngày 17.8, các trường đại học Mỹ phải rà soát những chương trình hợp tác nước ngoài đã được xác định, đồng thời đánh giá nguy cơ liên quan các lĩnh vực “nghiên cứu nhạy cảm hoặc chịu kiểm soát xuất khẩu”. Các trường cũng phải xây dựng biện pháp khắc phục những vấn đề có thể ảnh hưởng đến an ninh quốc gia và khi cần thiết – chấm dứt “các quan hệ đối tác có vấn đề”, theo Fox News.

Kết quả kiểm toán phải được gửi về Lầu Năm Góc trước ngày 31.8.

“Bộ Chiến tranh Mỹ không chấp nhận bất kỳ quan hệ hợp tác học thuật nào làm tổn hại đến an ninh quốc gia”, ông Emil Michael, Thứ trưởng phụ trách Nghiên cứu và Kỹ thuật, tuyên bố. Theo ông, các cơ sở nhận tiền thuế của người dân Mỹ phải đáp ứng “những tiêu chuẩn cao nhất về an ninh nghiên cứu”, còn việc kiểm toán bắt buộc nhằm tăng cường trách nhiệm giải trình.

Ông Joseph Jewell, Trợ lý Bộ trưởng phụ trách Khoa học và Công nghệ, nhấn mạnh các trường đại học là “đối tác quan trọng” trong nhiều chương trình nghiên cứu của Lầu Năm Góc. Vì vậy, Mỹ phải bảo đảm các khoản đầu tư nghiên cứu được bảo vệ tốt khỏi sự khai thác của nước ngoài.

Các cuộc kiểm toán tập trung vào những thực thể được nêu trong danh sách theo Mục 1286 của Đạo luật Ủy quyền quốc phòng năm tài chính 2019. Danh sách gồm khoảng 130 tổ chức học thuật và nghiên cứu tại Trung Quốc, Nga và Iran mà phía Mỹ cho rằng có liên quan những hoạt động làm gia tăng nguy cơ chiếm dụng kết quả nghiên cứu và phát triển do chính phủ Mỹ tài trợ.

Động thái mới diễn ra trong bối cảnh Washington ngày càng siết giám sát quan hệ giữa các trường đại học Mỹ với các tổ chức nước ngoài.

Một báo cáo gần đây của Ủy ban đặc biệt Hạ viện Mỹ về Trung Quốc cáo buộc Đại học Harvard chưa bảo vệ đầy đủ các chương trình hợp tác nghiên cứu với một số tổ chức Trung Quốc. Báo cáo cho biết các nhà nghiên cứu có liên hệ với Harvard đã đồng tác giả hơn 140 công trình với những học giả thuộc một nhóm trường đại học Trung Quốc.

Ủy ban cũng cho rằng Harvard đã khai báo nhận hơn 600 triệu USD từ các nguồn tại Trung Quốc theo quy định liên bang về công khai quà tặng và hợp đồng nước ngoài, mức cao hơn bất kỳ trường đại học Mỹ nào khác.

Những lo ngại về chuyển giao công nghệ cũng ngày càng được chú ý. Reuters hồi tháng 7 đưa tin Trung Quốc đã sử dụng đầu ra từ một số mô hình trí tuệ nhân tạo của Mỹ để hỗ trợ phát triển năng lực quốc phòng.

Trong những năm qua, hàng loạt trường đại học và cao đẳng Mỹ cũng đóng cửa các Viện Khổng Tử giữa lo ngại về quan hệ tài trợ với Trung Quốc và sức ép ngày càng tăng từ chính phủ liên bang Mỹ. Các viện này được thành lập với mục tiêu giảng dạy ngôn ngữ và văn hóa Trung Quốc, nhưng số lượng tại các trường đại học Mỹ đã giảm mạnh, từ khoảng 100 xuống còn chưa đến 5 viện chỉ trong vòng 4 năm, theo South China Morning Post.

Một trong những nguyên nhân chính là các hạn chế về tài trợ liên bang được đưa vào Đạo luật Ủy quyền quốc phòng, cùng sức ép chính trị gia tăng đối với những cơ sở duy trì quan hệ với các tổ chức Trung Quốc.

Thông báo ngày 17.8 đánh dấu bước siết chặt mới trong chính sách bảo vệ nghiên cứu của Washington từ cảnh báo giới học thuật về nguy cơ liên quan các tổ chức nước ngoài sang yêu cầu các trường trực tiếp rà soát và có thể chấm dứt quan hệ hợp tác, theo South China Morning Post.

Hiện chưa rõ 30 trường đại học được lựa chọn vì Lầu Năm Góc phát hiện dấu hiệu chuyển giao công nghệ trái phép hoặc hành vi sai phạm cụ thể, hay đơn thuần vì các trường này đang duy trì quan hệ với những tổ chức nằm trong danh sách bị Washington giám sát.

Đại sứ quán Trung Quốc chưa bình luận về thông tin trên.