Giảm giờ làm: Không thể mãi dựa vào lao động giá rẻ

Trao đổi với Tuổi Trẻ, TS Nhạc Phan Linh – Phó viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách Mặt trận (Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam) – khẳng định giảm giờ làm giúp người lao động có thêm thời gian tái tạo sức khỏe, chăm sóc gia đình, giảm căng thẳng và nâng cao chất lượng cuộc sống. Đây cũng là yếu tố quan trọng giúp nâng cao năng suất lao động.

Ý nghĩa của giảm giờ làm

Theo TS Nhạc Phan Linh, khi thời giờ làm việc tiêu chuẩn giảm xuống, cả người lao động và doanh nghiệp đều phải thay đổi theo hướng tích cực. 

Cụ thể, người lao động cần làm việc chuyên cần, tập trung hơn, hiệu quả hơn, năng suất hơn. Trong khi doanh nghiệp buộc phải đầu tư vào khoa học, công nghệ, tự động hóa và cải tiến quy trình sản xuất thay vì tiếp tục dựa vào lợi thế lao động giá rẻ với máy móc đơn giản.

Song thực tế, không ít doanh nghiệp, đặc biệt trong lĩnh vực gia công hay khu vực thâm dụng lao động, chưa có động lực đổi mới công nghệ, bởi kéo dài thời gian làm thêm vẫn là giải pháp dễ thực hiện, ít tốn kém hơn đầu tư máy móc, kỹ thuật.

“Mục tiêu của Việt Nam không nên là tăng giờ làm thêm, mà là nâng cao thu nhập từ thời giờ làm việc chính thức. Hiện, với thu nhập khoảng 8 – 10 triệu đồng/tháng, nhiều công nhân chỉ tạm đủ chi tiêu cho nhu cầu sinh hoạt cơ bản, chưa có tích lũy khi ốm đau, bệnh tật.

Vì vậy, cần tiếp tục điều chỉnh lương tối thiểu, nâng mặt bằng lương cơ bản của các doanh nghiệp và từng bước chuyển các khoản hỗ trợ như xăng xe, liên lạc, hỗ trợ chăm sóc con cái ở nhiều doanh nghiệp vào tiền lương chính thức.

Tiền lương từ thời giờ làm việc bình thường phải bảo đảm mức sống cơ bản của người lao động, tối thiểu 75 – 80% cơ cấu thu nhập. Làm thêm giờ chỉ nên là phần thu nhập tăng thêm khi cả người lao động và người sử dụng cùng quyết tâm kiếm thêm lợi nhuận. 

Chúng ta cần định kỳ tăng lương tối thiểu vùng, tăng lương cơ bản, hướng tới mục tiêu mức lương đủ sống trong khoảng 5 – 10 năm nữa” – ông Linh nêu.

Để quá trình giảm giờ làm không tạo áp lực quá lớn cho doanh nghiệp, chuyên gia đề xuất Nhà nước cần có các chính sách hỗ trợ như ưu đãi thuế, hỗ trợ tín dụng cho đầu tư khoa học, công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI), đồng thời tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp và cơ sở đào tạo để tạo nguồn lao động có kỹ năng, tay nghề.

“Giảm giờ làm không đồng nghĩa giảm lợi nhuận doanh nghiệp. Ngược lại, đây là động lực thúc đẩy doanh nghiệp nâng cao năng suất, cải thiện điều kiện làm việc và tăng sức cạnh tranh. Đây cũng là con đường để Việt Nam nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thay vì tiếp tục dựa vào mô hình tăng trưởng dựa trên lao động giá rẻ”, ông Linh khẳng định.

Lộ trình giảm giờ làm thế nào?

TS Nhạc Phan Linh phân tích thêm nếu lấy tốc độ tăng năng suất lao động (tính theo giá so sánh) năm 2024 là 5,88% và năm 2025 là 6,83% theo Cục Thống kê, ta có thể giả định mức tăng năng suất lao động/giờ làm gần đây là 6 – 7%/năm. Do vậy số giờ làm việc tiêu chuẩn giảm từ 48 xuống còn 44 giờ/tuần, thì mức giảm là khoảng 8,3%.

Để giữ nguyên GDP/lao động/năm, năng suất cần tăng thêm 8,3%/năm, tương đương khoảng 1 – 1,5 năm tăng trưởng năng suất bình thường của Việt Nam.

Nếu lộ trình giảm thời giờ làm việc tiêu chuẩn kéo dài 3 – 5 năm xuống mức 40 giờ/tuần, thì mức tăng năng suất cần thiết khoảng 1,5 – 2%/năm. Kinh nghiệm từ nhiều nước châu Âu và Nhật Bản cho thấy năng suất lao động vẫn tăng dù thời giờ làm việc được rút ngắn, đặc biệt khi đi kèm chuyển đổi số và đào tạo lao động.

Cạnh đó, trong các chuỗi cung ứng nguyên liệu và hàng hóa quốc tế, nhiều nhãn hàng toàn cầu đặt ra yêu cầu rất cao về tiêu chuẩn lao động gắn với các sản phẩm, hàng hóa được thương mại hóa ở các thị trường cao cấp như Âu, Mỹ, Nhật.

“Khi ấy, việc làm thỏa đáng bao gồm điều kiện lao động, thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi, an toàn lao động, tiền công, chống phân biệt đối xử, lao động cưỡng bức là những thành tố được xem xét kỹ” – ông Linh nói.

Để giải quyết đơn hàng lớn vào một số thời điểm, ông khuyến nghị xem xét cách giám sát số giờ làm thêm theo năm, thay vì theo tuần, theo tháng, để doanh nghiệp chủ động điều tiết và có sự đồng ý của người lao động và tổ chức Công đoàn để tránh quá tải.

“Vai trò của Nhà nước là điều tiết nền kinh tế, thúc đẩy tăng trưởng, phát triển, nhưng đồng thời cần đảm bảo cân bằng lợi ích giữa doanh nghiệp và người lao động. Doanh nghiệp luôn có mục tiêu là chi phí tối thiểu, lợi nhuận tối đa. Còn người lao động muốn ổn định công việc, phát triển nghề nghiệp, đảm bảo thu nhập đủ sống và có tích lũy” – ông bày tỏ.

Đọc tiếp Về trang Chủ đề