Chiến sự Mỹ – Iran: Địa lý và xuồng nhỏ – Vũ khí của nhà nghèo

Vũ khí Iran đã trở thành một phần quan trọng trong chiến lược quốc phòng của nước này, phản ánh sự chuẩn bị trước cho những thách thức từ kẻ địch mạnh hơn. Với nguồn lực hạn chế, Iran đã tập trung vào phát triển các loại vũ khí bất cân xứng và chi phí thấp để bảo vệ quốc gia. 

Những vũ khí này không chỉ giúp Iran duy trì thế mạnh trên chiến trường mà còn thể hiện sự sáng tạo trong bối cảnh áp lực toàn cầu. 

Địa lý cũng là vũ khí của Iran

Iran được bảo vệ trước hết bởi địa lý. Dãy Zagros dài 1.600km, với những vùng trung du, thung lũng và các ngọn núi cao tới 4.000m, đã tạo điều kiện cho văn minh, nông nghiệp và chăn nuôi phát triển độc lập trong nhiều nghìn năm.

Từ 10.000 năm trước, chính địa lý đã khiến Iran tự cường và hùng mạnh, và giờ đây, chính địa lý này bảo vệ Iran hữu hiệu hơn cả Vạn Lý Trường Thành.

Lãnh thổ của quốc gia Iran hiện nay là 1.650.000km², gấp 5 lần Việt Nam, với 650km bờ biển Caspian và 1.650km bờ biển vịnh Ba Tư và vịnh Oman. Địa lý này khác hoàn toàn với Iraq (diện tích l438.000km², tức bằng 1/3 Iran) với chủ yếu là sa mạc và châu thổ Lưỡng Hà bằng phẳng. Nhưng hồi năm 2003, Mỹ đã phải dùng đến 297.000 lính và một liên minh quân sự 48 nước để xâm lăng và kiểm soát lãnh thổ Iraq.

Việc Mỹ đe dọa kiểm soát bằng quân sự vịnh Ba Tư và eo biển Hormuz với 2 lực lượng, tổng cộng 8.000 binh sĩ có thể coi là chuyện nói đùa vì không nhìn bản đồ. Số 8.000 quân này, sau khi không quân cày nát đảo Kharg hay đảo Qeshm ở trong vịnh thì có thể đổ bộ chiếm nhưng ta sẽ xem họ đổ bộ bằng gì và như thế nào.

Trong chiến tranh 40 ngày (tháng 3, 4-2026) tàu sân bay tối tân nhất của Hoa Kỳ là Gerald Ford đã phải đậu cách hơn 1.000km tại Địa Trung Hải mặc dù tầm oanh kích của phi cơ tàu sân bay là 800km khiến phải có tàu xăng tiếp tế trên không đậu tại bãi Israel. Phải cách xa thế để tránh được tầm tên lửa và được hệ thống phòng thủ của khu vực Israel – Jordan và phi cơ che chở. Chiếc Ford không đậu cách 1000km tại Ấn Độ Dương vì giữa Ấn Độ Dương không có hệ thống tên lửa phòng không.

Vậy làm thế nào đưa bộ binh đến mà không chịu thiệt hại? Sau khi chiếm được mục tiêu, làm sao ở lại đóng giữ mà không tổn thất? Hoa Kỳ sẽ kiểm soát 1.650km bờ biển bằng cách nào? Và chiều sâu của mặt trận dài 1.650km này phải là bao nhiêu để tránh tầm bắn của tên lửa đạn đạo, các loại tên lửa khác và UAV (drone) Iran?

Những câu hỏi ấy đặt ra vấn đề về các phương tiện và vũ khí Iran hiện sử dụng để bảo vệ lãnh thổ.

Phi công Iran lái máy bay bà già

Chiến tranh bắt đầu ngày 28-2 và 40 lãnh đạo chính trị quân sự của Iran bị sát hại trong ngày đầu. Tổng thống Trump tuyên bố toàn thắng ngay lập tức, toàn bộ lực lượng không quân và hải quân Iran bị hủy diệt. 

Nhưng sang ngày 1-3, căn cứ Buehring của Hoa Kỳ bị 2 phi cơ Iran đánh bom, gây nhiều tiếng nổ phụ và tiêu diệt ít nhất là một trực thăng trên bãi.

Đây là lần đầu một căn cứ Mỹ bị không kích từ năm 1950 (cảng Kim Phổ trong chiến tranh Triều Tiên) tức là từ 76 năm nay. Vụ tấn công này rất choáng váng vì cho thấy, 19 căn cứ Mỹ trong khu vực, được đầu tư trị giá nhiều trăm tỉ USD, đã không phát hiện và ngăn ngừa được cuộc đột kích. 

Hai phi cơ oanh kích này là F-5 Tiger II của Mỹ sản xuất mà chế độ quân chủ Iran mua từ 60 năm trước. Iran không rõ bảo trì bằng cách nào nhưng hai chiếc này vẫn bay được, ở tầm rất thấp nên không bị phát hiện. 

Cuộc oanh kích bất ngờ này khiến hệ thống phòng không và radar Kuwait hoảng loạn, bắn rơi ngay 3 chiếc F-15E của Mỹ.

Một vụ đánh bom thứ nhì bởi không quân Iran là một chiếc F-4 cũng đã 60 tuổi của Iran. Chiếc máy bay “răng long” này bị biên đội chiến đấu cơ F-16 của Mỹ đuổi theo nhưng bắn hụt và trở về nước an toàn.

Vấn đề giờ đây nằm ở chỗ Iran sẽ được Nga giao 20 chiếc Sukhoi Su-35 vào cuối năm nay và 28 chiếc vào đầu năm 2027. Nghiêm trọng hơn, hệ thống phòng không Hoa Kỳ, với ngần ấy căn cứ và thiết bị bao vây khu vực, vẫn không bảo đảm được an ninh vùng trời trước các phi công Iran lái máy bay “bà già”. 

Chưa kể, họ còn phải bận tâm mối lo chiến tranh ở Đông Á với không quân Triều Tiên và Trung Quốc. Nên rõ ràng, vấn đề không chỉ nằm ở Iran.

Hải quân, tàu lớn thua tàu nhỏ?

Theo Tổng thống Trump, Hải quân Iran không còn hiện hữu nữa. Ông nói đúng một phần nào.

Ngày 4-3-2026, khu trục hạm IRIS Dena (75) của Iran tham gia tập diễn hành tại Ấn Độ và không mang theo tên lửa hay đạn dược, đã bị một tàu ngầm Mỹ bắn chìm cách Sri Lanka 19 hải lý khiến 84 thủy thủ thiệt mạng. Chiến hạm tương tự là chiếc Jamaran cũng bị đánh chìm ở vịnh Oman. Tàu phóng UAV duy nhất của Iran cũng bị đánh chìm. Đây là loại ‘tàu sân bay’ của người nghèo, cải biến từ một thương thuyền và dùng để mang drone đi xa được.

Tình hình có thể được liệt kê như sau: Trong số 6 chiến hạm biển của Iran tầm hoạt động 5.000 hải lý, có 4 chiếc bị đánh chìm; 11 trong 16 chiếc tàu ngầm mini cũng bị đánh chìm. Sau khi số tàu ngầm mini bị thiệt hại, Iran bắt đầu sản xuất tàu bom tự sát không người lái.

Nhưng Iran có vô số xuồng nhỏ bắn tên lửa các loại giấu ở bờ biển vịnh Ba Tư và phân tán từng nhóm nhỏ. Trong đó, loại xuồng chiến đấu Seraj (dựa trên mẫu tàu đua Anh quốc Bladerunner) chỉ cần thủy thủ đoàn 2-3 người, trang bị 4 tên lửa 107mm và một đại liên tốc độ lên đến 130km/h. Khi cần, các xuồng nhỏ này có thể tụ tập và tấn công tàu lớn. 

Vũ khí tên lửa trên các chiến hạm lớn vốn dùng để đánh chìm các chiến hạm ngang tầm nên số lượng có giới hạn. Khi bị mấy chục xuồng nhỏ ùa ra vây đánh cùng lúc, hệ thống điện tử của các chiến hạm lớn không đỡ mọi mặt được, tức là “mãnh hổ nan địch quần hồ”.

Họ còn có tàu cao tốc lớp Zulfiqar – dòng tàu quân sự (90km/h) Zulfiqar, cũng chỉ cần thủy thủ đoàn từ 2-4 người, bắn tên lửa phòng không, hộ tống các xuồng nhỏ Seraj để chống trực thăng trang bị và máy bay đến gần. Và tiểu đỉnh Peykaap (90km/h), 2-3 người điều khiển, bắn 2 tên lửa chống tàu biển.

Trước khi có mấy trăm chiếc xuồng nhỏ cao tốc này, Hải quân Iran chỉ có 20 tiểu hạm phóng tên lửa gốc Triều Tiên và Trung Quốc, chạy chậm hơn, giá lại đắt hơn và cần thủy thủ đoàn tới 25-30 người có huấn luyện bài bản. Nói nôm na, lái ghe cao tốc chỉ cần có bằng xe máy phân khối lớn và biết đánh võng trên eo biển.

Cho tới giờ, chưa có hải chiến kiểu này trong vịnh, Iran chưa đến mức liều chết và Mỹ thì cũng còn kiềng, nên không ai biết được kết quả sẽ ra sao. Hôm 4-5, ông Trump cho biết bắn hạ được 7 chiếc Seraj và là 7 chiếc cuối cùng của Iran. 

Nhưng theo ngoại trưởng Iran, cái mà Mỹ bắn hạ là 2 tàu đánh cá, làm chết 2 ngư dân, còn lực lượng tàu cao tốc của họ vẫn toàn vẹn.

Tên lửa là lực lượng “bóng câu qua cửa”

Sức mạnh và ưu thế chủ yếu của Iran vẫn nằm ở các loại tên lửa. Có thể điểm danh những thứ họ có như sau:

– Đạn đạo Shahab-3/ Emad/ Fateh-110 dựa trên mẫu Nodong của Triều Tiên. Đây là đạn tầm trung 1.000-2.000km mang từ 1-5 đầu nổ 1.200kg, đánh được 5 mục tiêu khác nhau cùng một lúc. Giá một Shahab-3 là 1 – 3 triệu USD.

– Tên lửa đạn đạo Khorramshahr (giá 8 triệu USD) dựa trên mẫu Musodong của Triều Tiên vốn là thứ có thể mang 2.000kg chất nổ đi xa 4.000km. Tuy nhiên cái của Iran hạn chế tầm ở khoảng 3.000km, có lẽ để cho Paris và London đỡ mất ngủ.

– Tên lửa siêu thanh Seijil (5 – 8 triệu USD), để đến Israel mất có 7 phút và các hệ thống phòng không không kịp trở tay. Một chiếc này đã được bắn đi trong chiến tranh 12 ngày (6-2025) trúng thủ đô Tel Aviv của Israel.

– Tên lửa siêu thanh Qasem Basir, loại mới nhất và ra trận năm 2025, đánh Tel Aviv. Loại này có thiết bị điện tử để tránh bị phát hiện và lối đi sử dụng túy quyền nên địch khó đoán.

– Paveh (giá nửa triệu USD) – tên lửa hành trình đi xa 1.600km, có thể đổi hướng để đánh vòng hoặc thay mục tiêu. Một nhóm Paveh có thể phối hợp với nhau trên đường đi và hoán chuyển nhiệm vụ với nhau. Lực lượng Kháng chiến Iraq (IRI) năm 2024 đã đánh trúng căn cứ không quân Hatzerim và kho dầu Ashkelon tại Israel bằng Paveh.

Giá các phi đạn như vậy là cao nhưng năng lực có khi thấp so với các khả năng khác. Nếu đánh bom bằng phi cơ thay vì bằng tên lửa, phải có đội ngũ phi công và chuyên viên bảo trì, phải có phi trường và phải có… phi cơ. Tầm 1.000km (từ Iran đến Israel) phải có tàu tiếp tế xăng trên không. Nếu địch có không quân thì phi cơ oanh tạc phải có chiến đấu cơ hộ tống. Vì vậy, tên lửa là giải pháp khả thi và ít tốn kém hơn nhiều.

Máy bay không người lái UAV

Đây là vũ khí có lẽ lợi hại nhất của Iran về mặt chiến thuật cũng như về mặt kinh tế. Trước chiến tranh, các nhà máy Iran có thể sản xuất 10.000 UAV mỗi tháng. Sau đó các nhà máy này bị đánh bom dữ dội nên Iran đã thận trọng phân tán sản xuất, vùi sâu dưới địa đạo. Vì thế không ai rõ khả năng sản xuất của họ hiện nay ra sao, dù có thể ước tính là vài ngàn chiếc mỗi tháng. Theo Iran, hiện họ đã vượt số UAV có trước chiến tranh.

Trong số này, có Shahed-136, thuộc loại ‘tự sát’ ra đi không trở về (giá 20.000-40.000 USD). Loại này bay chậm (185km/h) nhưng đi xa (2.500km) mang 50-90kg chất nổ. Nó dài 3,5m và bề ngang 2,5m, nặng 200kg và có thể dùng xe máy Simson kéo đi ra sa mạc, bắn từ bất cứ hốc núi nào bởi bất cứ thiếu niên nào từng chơi game điện tử.

Hadid-110 cũng thuộc loại UAV Kinh Kha (giá cao hơn) dùng động cơ phản lực. Loại này tốc độ đến 500km/h và bay cao 9.000m, tức là tránh được các UAV ngăn chặn chỉ bay đến độ cao 5.000m. Tầm đánh của Hadid-110 là 350km, theo Iran thì có thể mang 20kg chất nổ đi 2.000km. Giá thành không rõ nhưng phải đắt hơn Shahed-136 nhiều lần.

Mohajer-6/Kaman-22, Iran có vài trăm chiếc UAV loại lớn, tầm cũng 2.000-3.000km nhưng mang được vài ba trăm kg chất nổ, bom hay tên lửa. Đây là loại đắt tiền hơn và đi còn biết đường về để sau còn đánh tiếp.

Iran coi như không có lực lượng phòng không. Trong chiến tranh vừa qua, các hệ thống Bavar-373 và S-300 (Nga) không thấy có tác dụng gì ngoài việc khiến máy bay Mỹ/Israel phải thận trọng dè chừng.

Tuy nhiên Trung Quốc vừa giao cho họ một mớ QW-12 và FN-16 – là tên lửa vác vai hoặc trên xe loại nhỏ. Thứ này có thể đánh trực thăng và bảo vệ đơn vị ở cự ly gần khi trực chiến bộ binh. Vì nhẹ và nhỏ, vũ khí này rất khó tiêu diệt bằng không kích và pháo kích như các giàn tên lửa hay đài radar đi kèm. Nó hữu hiệu trong trường hợp Hoa Kỳ đổ bộ chiếm các đảo Kharg hay Qeshm chẳng hạn.

Đánh với nhà nghèo rất hao tài

Để ngăn chặn tên lửa và UAV của Iran, Mỹ và Israel có thể dùng máy bay tuần tiễu để bắn hạ. Nhưng thí dụ, máy bay F-16 (giá 60-80 triệu USD) cần có người lái, huấn luyện tốn kém (giá huấn luyện 6-7 triệu USD), chi phí bảo trì và nhiên liệu cao (một giờ bay là 25.000 USD), lại cần có tên lửa Sidewinder (giá 450.000 USD) để bắn drone, lại cần phi trường để bay lên đáp xuống.

Còn hệ thống tên lửa Iron Dome (Vòm sắt, giá 100 triệu USD) thì sao? Mỗi tên lửa Tamir bắn đi giá 40.000-100.000 USD. Vậy hệ thống tên lửa Patriot? Giá giàn phóng này là 400 triệu USD, mỗi tên lửa giá là 4 triệu USD. Cuối cùng là hệ thống THAAD – mỗi hệ thống giá 1- 2 tỉ USD và mỗi tên lửa giá 12 – 15 triệu USD.

Mỹ hiện đã sử dụng 80% của tổng số 452 tên lửa THAAD và 65% của tổng số 2.330 tên lửa Patriot. Hiện mức sản xuất của 2 loại này là vào khoảng 90-100 chiếc mỗi năm. Tuy đã có lệnh tăng sản xuất và đặt hàng nhưng đắp được số tên lửa sẽ cần nhiều năm, xây dựng giàn máy sản xuất và xây dựng nhà máy mới. Hiện Mỹ chỉ sản xuất được 15-20 tên lửa mỗi tháng để chống lại hàng ngàn UAV của Iran.

Và chưa kể, Mỹ còn phải giữ cho đủ phương tiện để bảo vệ các nước đồng minh có căn cứ Hoa Kỳ như Saudi, Qatar, Kuwait, Bahrein, UAE, và còn chưa đủ để bảo vệ Israel. Tình hình như vậy cho thấy chiến sự còn kéo dài.

Đọc tiếp Về trang Chủ đề