Ông Trump chia sẻ ông thích “ngắm nhìn làn hơi nước tuyệt đẹp bốc lên từ mặt boong tàu” – Ảnh: US NAVY
Theo Hãng tin AP ngày 13-8, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ký bản ghi nhớ yêu cầu Hải quân Mỹ loại bỏ Hệ thống phóng máy bay điện từ (EMALS) trên tàu sân bay lớp Ford, quay lại dùng máy phóng hơi nước truyền thống – công nghệ ông đã công khai ủng hộ từ lâu.
Quyết định áp dụng cho mọi tàu lớp Ford được đóng kể từ chiếc USS Doris Miller trở đi.
‘Hệ thống điện điên rồ’
Sự phản đối của ông Trump đối với công nghệ EMALS đã xuất hiện từ nhiệm kỳ đầu tiên của ông vào năm 2017.
Trong một cuộc phỏng vấn với tạp chí Time, Tổng thống Mỹ từng tuyên bố hệ thống mới không tốt và không có đủ sức mạnh như các hệ thống chạy bằng hơi nước trước đây.
Khi đến thăm lực lượng hải quân tại Nhật Bản năm 2019, ông gọi EMALS là “hệ thống điện điên rồ” và “vô cùng phức tạp”, theo South China Morning Post.
Đến tháng 10-2025, ông Trump cho biết EMALS đã ngốn hàng tỉ USD chi phí phát triển, hiệu chỉnh, và mỗi khi trục trặc “lại phải gửi về Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) nhờ những bộ óc kiệt xuất nhất thế giới khắc phục”.
Ngược lại, ông đánh giá cao máy phóng hơi nước 70 năm tuổi – cơ chế dùng hơi áp suất cao đẩy piston, tạo lực phóng máy bay khỏi boong tàu – vì độ tin cậy cao, có thể sửa “chỉ bằng búa và mỏ hàn” mà hiệu quả vẫn tương đương, thậm chí tốt hơn.
Vị Tổng thống cũng từng bày tỏ thích hình ảnh những luồng hơi nước cuộn lên từ boong tàu sân bay, cho rằng hệ thống điện không tạo ra hiệu ứng tương tự: “Tôi thích hơi nước, chúng ta sẽ quay trở lại với hơi nước”.
Dù Hải quân Mỹ vẫn công khai đánh giá tích cực về EMALS, báo cáo của Cơ quan Đánh giá và thử nghiệm tác chiến Lầu Năm Góc vào năm tài chính 2023 cho thấy tỉ lệ lỗi của hệ thống này vẫn cao hơn dự kiến, có xu hướng hỏng sau mỗi 450 – 600 lần phóng.
Báo cáo năm tài chính 2025 của cơ quan này tiếp tục khẳng định tình hình không mấy cải thiện sau hai năm, đồng thời lưu ý EMALS vẫn phải phụ thuộc nhiều vào “đội ngũ hỗ trợ kỹ thuật bên ngoài tàu” để duy trì hoạt động – một rào cản lớn đối với các chuyến hải trình dài ngày.
Máy bay chuẩn bị cất cánh từ Hệ thống phóng máy bay điện từ (EMALS) trên siêu tàu sân bay USS Gerald R. Ford – Ảnh: US NAVY
EMALS vẫn có nhiều lợi thế
Dù đòi hỏi bảo trì thường xuyên, EMALS vẫn mang lại cho Hải quân Mỹ một số lợi ích nổi bật.
Hệ thống điện từ có kết cấu cơ khí đơn giản, gọn nhẹ hơn và cần ít nhân lực vận hành. Trên tàu USS Gerald R. Ford, số người vận hành máy phóng được giảm từ khoảng 12 xuống còn 2 người, tiết kiệm đáng kể chi phí nhân sự so với tàu lớp Nimitz tiền nhiệm.
Hệ thống cũng điều chỉnh lực đẩy chính xác hơn trong quá trình phóng, giúp giảm tác động lên khung thân máy bay, trong khi máy phóng hơi nước tạo ra lực tác động đột ngột và liên tục.
Việc tái trang bị máy phóng hơi nước sẽ làm tăng đáng kể quân số trên tàu, kéo theo nhu cầu mở rộng phòng ở, nhà bếp, khu giặt ủi, hệ thống xử lý nước thải…
Không gian bên trong thân tàu cũng phải nhường chỗ cho hệ thống ống dẫn hơi nước mới, đòi hỏi đánh đổi lớn và hàng nghìn giờ thiết kế lại từ đầu.
Theo báo Wall Street Journal, việc chuyển đổi sẽ đội thêm hàng tỉ USD chi phí đầu tư ban đầu cùng hàng chục triệu USD chi phí vận hành mỗi năm.
Tập đoàn General Atomics – đơn vị phát triển EMALS – cho biết quyết định của Tổng thống Trump là vấn đề “cần cân nhắc hết sức thận trọng”, vì công ty đã hoàn thành 50% khối lượng sản xuất thiết bị EMALS cho tàu USS Doris Miller.
Việc hủy bỏ lúc này không chỉ phát tín hiệu tiêu cực về sự ổn định của công nghiệp quốc phòng Mỹ mà còn có thể “tạo cơ hội cho đối thủ thu hẹp khoảng cách năng lực tác chiến”.
Theo Hãng tin AP, trong khi ông Trump muốn loại bỏ công nghệ EMALS, tàu sân bay thế hệ mới của Trung Quốc đã dùng máy phóng điện từ, còn Pháp cũng công bố kế hoạch trang bị hệ thống tương tự cho tàu sân bay tương lai.
Chỉ thị của ông Trump còn yêu cầu loại bỏ thang nâng vũ khí điện từ trên các tàu lớp Ford tương lai.
Các thang nâng này từng là chi tiết thiết kế gây nhiều phiền toái nhất, khiến tàu USS Gerald R. Ford trì hoãn nhiều năm và hiện cũng là nguyên nhân làm chậm trễ quá trình vào biên chế của tàu USS John F. Kennedy.
Theo bản ghi nhớ từ Nhà Trắng, các tàu từ USS Doris Miller trở đi sẽ phải quay lại dùng công nghệ thang nâng vận hành bằng thủy lực.
