Một hoạt động quảng bá du lịch Việt Nam tại Úc năm 2024 – Ảnh: Vietnam Travel Group
Tiến sĩ Hà Thị Cẩm Vân, Chủ nhiệm cấp cao bộ môn kinh tế, Đại học RMIT Việt Nam, cho rằng kim ngạch thương mại chỉ là một phần trong câu chuyện hợp tác Việt Nam – Úc, trong đó dư địa lớn hơn nằm ở việc hai nước cùng xây dựng năng lực sản xuất, chuỗi cung ứng và những động lực tăng trưởng mới.
“Quan trọng hơn là bao nhiêu doanh nghiệp Việt tham gia được vào chuỗi cung ứng Úc, bao nhiêu công nghệ được chuyển giao, bao nhiêu sản phẩm Việt Nam dịch chuyển lên phân khúc giá trị cao hơn và bao nhiêu liên kết đầu tư bền vững được hình thành”, bà Vân nhấn mạnh.
Ba dư địa hợp tác lớn
Từ các tuyên bố chung gần đây, hai nước đã xác định nhiều lĩnh vực hợp tác trọng tâm như khoáng sản thiết yếu, chất bán dẫn, năng lượng sạch, nông nghiệp và các công nghệ mới nổi.
Phân tích lợi thế bổ trợ giữa hai nền kinh tế, bà Vân cho rằng có 3 nhóm lĩnh vực có tiềm năng tạo giá trị lớn.
Thứ nhất là năng lượng và khoáng sản thiết yếu. Úc có lợi thế về tài nguyên, công nghệ khai thác và quản lý khoáng sản, trong khi Việt Nam cần nguồn nguyên liệu ổn định cho sản xuất, chuyển đổi năng lượng và các ngành công nghiệp mới.
Theo bà Vân, cơ hội không nên dừng ở việc Việt Nam nhập khẩu nguyên liệu từ Úc, mà cần hướng đến chế biến sâu, công nghệ vật liệu, thiết bị năng lượng và các sản phẩm có giá trị gia tăng cao.
Thứ hai là công nghệ cao và các ngành công nghiệp tương lai, trong đó có bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ lượng tử, công nghệ sinh học và công nghệ số.
Việt Nam có thể tận dụng không chỉ nguồn vốn mà còn tri thức, hoạt động nghiên cứu, đào tạo nhân lực và kết nối giữa các trường đại học, doanh nghiệp Úc với hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong nước.
Thứ ba là nông nghiệp và công nghiệp chế biến thực phẩm. Sự bổ trợ giữa hai nền kinh tế mở ra cơ hội trong chế biến, logistics lạnh, công nghệ nông nghiệp và xây dựng các chuỗi thực phẩm có khả năng truy xuất nguồn gốc.
Tiến sĩ Hà Thị Cẩm Vân, Chủ nhiệm cấp cao bộ môn kinh tế, Đại học RMIT Việt Nam – Ảnh: RMIT Việt Nam
Chủ động tìm vị trí trong chuỗi cung ứng
Theo bà Vân, Úc là thị trường có sức mua cao nhưng cũng đặt ra yêu cầu khắt khe về tiêu chuẩn, chất lượng, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, môi trường và trách nhiệm xã hội. Vì vậy cạnh tranh bằng giá thấp sẽ ngày càng khó, trong khi chất lượng, thương hiệu, chứng nhận và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn trở nên quan trọng hơn.
Doanh nghiệp Việt theo đó sẽ cần chủ động tìm vị trí trong các chuỗi cung ứng mới mà hai chính phủ đang thúc đẩy.
Chẳng hạn trong lĩnh vực khoáng sản, doanh nghiệp không nhất thiết phải tham gia khai thác tại Úc, mà có thể tìm cơ hội ở các khâu chế biến, sản xuất linh kiện, vật liệu hoặc cung cấp dịch vụ công nghiệp.
Trong năng lượng sạch, dư địa có thể nằm ở chuỗi cung ứng thiết bị điện, hệ thống lưu trữ, linh kiện và dịch vụ kỹ thuật. Với nông nghiệp, doanh nghiệp cần hướng tới sản phẩm chế biến sâu, có thương hiệu và truy xuất nguồn gốc thay vì chủ yếu xuất khẩu sản phẩm sơ chế.
Bà Vân cũng cho rằng doanh nghiệp Việt cần tận dụng tốt hơn các hiệp định thương mại tự do mà hai nước cùng tham gia như Hiệp định Đối tác toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP) và Hiệp định Thương mại tự do ASEAN – Úc – New Zealand (AANZFTA).
Trong một hướng đi khả thi, đặc biệt với doanh nghiệp nhỏ và vừa, bà Vân gợi ý việc xây dựng quan hệ trực tiếp với các nhà nhập khẩu, nhà phân phối và doanh nghiệp đầu chuỗi của Úc.
“Với phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa, con đường khả thi không nhất thiết là tự mình xây dựng mạng lưới tại Úc, mà trước hết có thể trở thành nhà cung cấp hoặc đối tác sản xuất cho doanh nghiệp Úc”, bà Vân nói.
Người Việt tham gia sâu vào chuỗi cung ứng thực phẩm tại Úc
Chia sẻ với Tuổi Trẻ, anh Thiện Lê (29 tuổi), chủ nhà hàng Grandma Đặng tại Úc, cho hay chuỗi cung ứng thực phẩm tại Úc có sự hiện diện đáng kể của người Việt, nhất là trong mảng phân phối và nhập khẩu các mặt hàng Việt Nam.
Phục vụ cho các nhà hàng Việt và cả các siêu thị tại Úc, chuỗi cung ứng này mạnh về các mặt hàng hải sản như tôm, cá chẽm, nghêu… Cùng với nhiều thực phẩm đặc trưng của Việt Nam khác như gạo, bún, bánh hỏi, bánh tráng…
Theo anh Thiện, người Việt tại Úc làm chủ rất nhiều doanh nghiệp tham gia sâu vào thị trường cung ứng thực phẩm của Úc, riêng khu vực Nam Úc đã có 2 trong 3 doanh nghiệp cung ứng thực phẩm lớn nhất do người Việt làm chủ.
Là một người Việt có hơn 10 năm sống tại Úc, chị Annie Nguyễn cho biết nguồn cầu cho thực phẩm Việt Nam tại Úc rất lớn vì rất đông người Việt sống tại quốc gia này. Các siêu thị bày bán rất nhiều mặt hàng tiêu dùng thường gặp tại Việt Nam, như gia vị, tương ớt, các món ăn vặt và cả mì gói.
