Trung Quốc – từ ‘mỏ vàng’ đến niềm đau của các hãng xe Đức
Trung Quốc từng giúp các hãng xe Đức vươn lên thành những tập đoàn toàn cầu nhưng giờ cũng trở thành gánh nặng lớn nhất của họ.
Trong mùa công bố kết quả kinh doanh nửa đầu năm, các hãng xe Đức đồng loạt báo lỗ hàng tỷ USD, với suy giảm hàng đầu ở thị trường Trung Quốc. Tình thế buộc họ lên kế hoạch cắt giảm nhân sự và đóng cửa nhà máy trên khắp châu Âu.
CEO Tập đoàn Volkswagen Oliver Blume thừa nhận môi trường kinh doanh chưa bao giờ khó khăn như hiện tại. “Nhìn về tương lai, chúng tôi thấy rủi ro ngày càng nhiều”, ông thừa nhận với nhà đầu tư.
Từ thập niên 1980, Trung Quốc từng được xem là “mỏ vàng” của các hãng xe Đức. Để được lại quyền tiếp cận một thị trường khổng lồ và tăng trưởng nhanh, họ phải thành lập liên doanh với đối tác địa phương.
Trong nhiều thập kỷ, thỏa thuận này giúp các hãng xe Đức vươn lên thành những tập đoàn toàn cầu, doanh số tăng mạnh hàng thập kỷ, kéo theo lợi nhuận tỷ USD. Các bên cũng đều hưởng lợi, với cổ đông thu về cổ tức khổng lồ.
Nhưng sau đại dịch, xe điện nội địa bùng nổ tại Trung Quốc. Các thương hiệu Đức từng có vị thế rất cao trong mắt người tiêu dùng nước này, song khách hàng nhanh chóng chuyển sang ôtô trong nước nhờ công nghệ tốt và giá rẻ hơn.
“Họ đang thua lớn tại Trung Quốc và có thể sẽ không bao giờ giành lại được thị phần như trước”, Pedro Pacheco, chuyên gia phân tích ngành ôtô của Gartner, nói.
Dù các hãng xe Đức vẫn kinh doanh tốt tại châu Âu và Bắc Mỹ, doanh số lao dốc ở Trung Quốc đã xóa sạch phần lợi nhuận đó, thậm chí còn khiến kết quả kinh doanh trở nên tồi tệ hơn.
Nỗi đau giờ không còn nằm ở thị trường này mà hiện hữu ngay trong các nhà máy tại Đức. BMW tuần trước thông báo sẽ cắt giảm 8.000 việc làm trước cuối năm 2027, với các gói thôi việc tự nguyện bắt đầu được triển khai từ tháng 10.
Mercedes-Benz muốn nhân viên tăng thời gian làm việc từ 35 lên 40 giờ mỗi tuần nhưng giữ nguyên mức lương. Trong khi, Volkswagen đang đàm phán với công đoàn về kế hoạch cắt giảm 100.000 việc làm và đóng cửa một số nhà máy.
Bà Alice Weidel, một trong các lãnh đạo đảng Sự lựa chọn vì nước Đức (AfD), cho biết ngay cả những doanh nghiệp công nghiệp đầu tàu như Volkswagen, Porsche hay Infineon cũng sụt giảm lợi nhuận lịch sử và dự kiến cắt giảm hàng trăm nghìn việc làm những năm tới. “Điều này cho thấy quá trình phi công nghiệp hóa tại Đức đã diễn ra nghiêm trọng đến mức nào”, bà phát biểu cuối tháng trước.
Nhà máy của Volkswagen ở Osnabrueck, Đức vào ngày 7/10/2024. Ảnh: Reuters
Không chỉ doanh số đi xuống ở Trung Quốc, các hãng xe Đức đang chứng kiến cuộc đổ bộ của xe nhập khẩu của nước này vào châu Âu. Đến nay, Trung Quốc đã bán được nhiều ôtô tại châu Âu hơn số xe Đức bán tại Trung Quốc.
Theo Hiệp hội Các nhà sản xuất ôtô châu Âu (ACEA), doanh số xe Trung Quốc tại EU tăng 63% trong nửa đầu năm nay, từ 338.000 xe năm 2025 lên gần 549.000 xe năm 2026, tương đương gần 10% tổng doanh số ôtô toàn khu vực.
Ủy ban châu Âu đã áp thuế đối với xe điện sản xuất tại Trung Quốc sau cuộc điều tra chống trợ cấp. Nhưng mức thuế này hầu như không ngăn được làn sóng xe Trung Quốc tràn vào. Đáng chú ý, xe hybrid sạc điện (PHEV) không nằm trong diện chịu thuế, tạo ra một “kẽ hở” sinh lợi cho các nhà sản xuất nước này.
Cục diện thay đổi khiến một số hãng xe châu Âu cân nhắc hợp tác với doanh nghiệp Trung Quốc. Tập đoàn Stellantis hiện liên doanh với hãng Leapmotor của Trung Quốc. Theo ACEA, doanh số Leapmotor đã tăng vọt, từ 7.701 xe trong nửa đầu 2025 lên 48.261 xe trong cùng kỳ năm nay.
CEO Tập đoàn Volkswagen Oliver Blume bày tỏ ý định tương tự, nói rằng có thể bắt đầu sản xuất một số mẫu xe phát triển từ Trung Quốc ngay tại châu Âu để phục vụ khách hàng khu vực này.
Ông Olaf Lies, Thủ hiến bang Lower Saxony – cổ đông chính của Volkswagen, nói sẽ là sai lầm nếu đứng ngoài các tiến bộ công nghệ của Trung Quốc. “Mục tiêu của chúng ta không phải là tách biệt các phát triển công nghệ với nhau”, ông nói.
Tuy nhiên, lựa chọn này có nguy cơ làm tổn hại đến thương hiệu Đức, theo nhà phân tích Schmidt. Ông cảnh báo những chiếc xe này về bản chất là xe Trung Quốc gắn logo VW, nguy cơ dẫn người tiêu dùng chuyển sang mua phiên bản Trung Quốc giá rẻ hơn.
Các hãng xe Đức cũng đang tìm cách tăng trưởng ở các thị trường mới nổi. “Bắc Mỹ, Ấn Độ và các nước đang phát triển là những động lực tăng trưởng tương lai”, ông Blume, đánh giá. Tuy nhiên, trên khắp Đông Nam Á và Mỹ Latinh, các thương hiệu Trung Quốc cũng đang thống trị doanh số xe điện.
Một lựa chọn khác để tăng nguồn thu là gia công cho ngành công nghiệp quốc phòng. Volkswagen xác nhận đang trong “quá trình đàm phán rất sâu” với một công ty quốc phòng, kỳ vọng đạt kết quả trong năm nay.
Tuy nhiên, một số công nhân, đặc biệt là ở Đức, tỏ ra thận trọng khi bị gắn liền với ngành công nghiệp vũ khí. Giới chuyên gia cũng cảnh báo phương án này. Đầu tháng 7, Trung Quốc đã áp đặt các hạn chế xuất khẩu đối với 14 công ty quốc phòng và công nghệ, bao gồm gã khổng lồ quốc phòng Đức Rheinmetall.
Theo họ, các công ty ôtô tham gia vào lĩnh vực quốc phòng có thể gặp rủi ro. “Các nhà sản xuất ôtô châu Âu cần cẩn trọng vì đây không phải việc đơn giản. Một khi bạn đã bước lên bàn cờ, bạn cần phải biết cách chơi”, ông Pacheco nói.
Phiên An (theo Politico)
