Trong bối cảnh tự doanh “bấp bênh”, môi giới cạnh tranh khốc liệt, nguồn thu từ cho vay ngày càng đóng vai trò quan trọng đối với các CTCK.
Theo thống kê, tổng lãi từ cho vay và phải thu của nhóm công ty chứng khoán (CTCK) lên đến gần 12.000 tỷ đồng trong quý 2/2026, tăng 61% so với cùng kỳ và cao hơn 8% so với quý trước. Đây là con số kỷ lục kể từ trước đến nay. Như vậy, nguồn thu này của các CTCK đã tăng 10 quý liên tiếp (so với quý liền trước) bất chấp thị trường biến động lên xuống.
Các CTCK bội thu từ cho vay đến từ 2 yếu tố: (1) dư nợ toàn thị trường lập kỷ lục mới 445.000 tỷ đồng, trong đó dư nợ margin cũng ở mức cao nhất từ trước đến này (435.000 tỷ); (2) Mặt bằng lãi suất margin đã tăng đáng kể so với giai đoạn trước, nhiều CTCK đã điều chỉnh lãi suất không thuộc danh mục ưu đãi lên mức 13-14%.
Lãi suất margin tăng cao trong bối cảnh mặt bằng lãi suất huy động và cho vay của các ngân hàng thương mại neo cao thời gian qua. Các CTCK nâng lãi suất margin phần nào đó để bù đắp cho chi phí đi vay. Xu hướng này có thể còn tiếp diễn khi thanh khoản hệ thống ngân hàng không thật sự dồi dào.
Cần phải lưu ý rằng, lãi từ cho vay và phải thu không phải là lãi ròng từ hoạt động cho vay bởi các CTCK vẫn phải chịu một khoản chi phí nhất định cho mảng này. Rất khó có thể bóc tách chính xác chi phí lãi vay phục vụ hoạt động cho vay với các hoạt động khác. Tuy nhiên, không thể phủ nhận vai trò ngày càng quan trọng của hoạt động đối với các CTCK.
Thực tế, hoạt động tự doanh là một nguồn thu “bấp bênh”, trồi sụt theo biến động thị trường. Bên cạnh đó, môi giới hiện nay chủ yếu mang ý nghĩa về mặt thị phần khi xu hướng “zero fee” ngày càng phổ biến. Vì thế, nguồn thu từ cho vay liên tục tăng qua từng quý, chiếm tỷ trọng lớn trong các nguồn thu của CTCK trở thành xu hướng tất yếu.
Trong quý 2, lần đầu tiên có đến 4 CTCK ghi nhận lãi từ cho vay và phải thu trên 1.000 tỷ đồng là TCBS, SSI, VPS, VPBankS. Đây cũng chính là 4 cái tên có dư nợ cho vay lớn nhất thị trường. Có thể thấy rõ sự bứt phá của các CTCK có ngân hàng đứng sau với 2 đại diện tiêu biểu là TCBS và VPBankS.
Sự bứt phá của top đầu đang tạo ra khoảng cách đáng kể so với nhóm phía sau trong cuộc đua về nguồn thu từ cho vay. Sự phân hoá phần nào đến từ thay đổi trong cơ cấu cho vay. Dư nợ margin giờ không hoàn toàn đến từ nhu cầu đòn bẩy của nhà đầu tư cá nhân. Thay vào đó, một lượng không nhỏ phục vụ “deal” cho tổ chức, lãnh đạo doanh nghiệp,…
Do đó, năng lực vốn ngày càng đóng vai trò quan trọng, thậm chí ở góc độ nào đó còn hơn cả tệp khách hàng bán lẻ. Điều này cũng lý giải cho làn sóng tăng vốn diễn ra mạnh mẽ trên nhóm CTCK. Liên tục các đợt huy động vốn thông qua chào bán, phát hành, trái phiếu được các CTCK triển khai để bổ sung nguồn lực cho vay.
Nhìn chung, xu hướng “ngân hàng hoá” (shadow banking) đang diễn ra mạnh mẽ trên các CTCK. Trong bối cảnh tính dụng thắt chặt có chọn lọc, đây là kênh huy động có thể giải quyết nhu cầu vốn cấp thiết cho các doanh nghiệp hoặc chủ doanh nghiệp với thủ tục đơn giản và mức độ kiểm soát lỏng lẻo hơn nhiều.
Hoạt động này mang lại lợi ích rõ ràng cho cả 3 bên: (1) ngân hàng có thêm đầu ra, giải quyết vấn đề tăng trưởng tín dụng; (2) CTCK có dư nợ, thu lãi; (3) doanh nghiệp/chủ doanh nghiệp được tiếp cận nguồn vốn dễ dàng. Tuy nhiên, hoạt động này cũng tiềm ẩn những rủi ro nhất định khi nguồn trả nợ của các doanh nghiệp gặp vấn đề, các chủ doanh nghiệp bị bán giải chấp sẽ tác động lớn hơn nhiều so với các nhà đầu tư cá nhân.
