Niềm vui của kỹ sư Hòa Phát khi lần đầu làm chủ thép đặc chủng S700MC tại Việt Nam – Ảnh: HPG
Sau hơn một năm nghiên cứu và 25 lần cán thử, Hòa Phát Dung Quất đã sản xuất thành công thép S700MC – dòng thép cuộn cán nóng cường độ cao dùng cho ô tô, xe tải, máy móc công trình và thiết bị công nghiệp nặng. Đây là lần đầu tiên loại thép này được sản xuất tại Việt Nam.
Chưa thể ăn mừng ngay
Ba cuộn thép S700MC đầu tiên rời dây chuyền HRC số 2 tại Khu liên hợp gang thép Hòa Phát Dung Quất nhưng nhóm kỹ thuật chưa thể ăn mừng ngay.
Với thép đặc chủng, sản phẩm ra khỏi dây chuyền mới là bước đầu. Mẫu thép phải được cắt, phân tích, kiểm tra cơ tính và đối chiếu từng chỉ tiêu kỹ thuật. Khoảng hai ngày sau, lô thép mới được xác nhận đạt yêu cầu.
“Lúc đó mọi người mới thật sự vui và tự hào” – ông Nguyễn Bảo Trung, Trưởng phòng công nghệ luyện thép Thép Hòa Phát Dung Quất, nói trong cuộc trao đổi riêng với Tuổi Trẻ Online.
Niềm vui này đến sau hơn một năm nghiên cứu. Từ tháng 4 đến tháng 5-2025, nhóm kỹ thuật bắt đầu phát triển S700MC. Khoảng 25 lần cán thử được thực hiện với nhiều phương án điều chỉnh khác nhau trước khi Hòa Phát công bố sản phẩm ngày 19-6-2026.
Có những lần, một số chỉ tiêu kỹ thuật chưa đạt, buộc nhóm phải điều chỉnh lại thành phần thép, quy trình cán rồi thử tiếp. Sau nhiều lần thất bại, các kỹ sư từng có lúc tự hỏi có nên tiếp tục hay không.
“Thất bại nhiều nên anh em cũng nản nhưng cuối cùng sản phẩm đạt đầy đủ các chỉ tiêu” – ông Trung nói.
Thép S700MC có độ bền cao, dùng cho khung xe, dầm chịu lực, cần cẩu và máy móc công trình – Ảnh: HPG
Thứ thép các hãng ô tô cần nhưng trước đây phải nhập khẩu
S700MC là thép cuộn cán nóng HRC kết cấu cường độ cao, sản xuất theo tiêu chuẩn châu Âu BS EN 10149, với giới hạn chảy tối thiểu 700 MPa.
Dòng thép này thường dùng cho các kết cấu chịu tải lớn như khung xe, dầm chịu lực, khung moóc ô tô hạng nặng, máy móc công trình, cần cẩu, xe bơm bê tông. Trong ngành ô tô, đây là vật liệu cho những vị trí cần độ bền cao như khung gầm, chassis (thường gọi là sắt xi) dầm chịu tải của xe tải, xe khách hoặc xe chuyên dụng.
Theo ông Trung, điểm khó của S700MC là phải cân bằng giữa độ bền và khả năng gia công. Thông thường, thép càng có cơ tính cao thì càng khó uốn, khó hàn. Nhưng với dòng thép này, cả hai yêu cầu phải cùng đạt.
Bộ tiêu chí chính gồm giới hạn chảy, giới hạn bền và độ giãn dài. Ba thông số này phải đồng thời đạt yêu cầu. Nói cách khác, S700MC không chỉ cần đủ “cứng” để chịu tải, mà còn phải đủ “dẻo” để uốn, hàn, tạo hình trong sản xuất thực tế.
Công nhân làm việc trong nhà máy sản xuất ô tô – Ảnh: HỮU HẠNH
Sân chơi của những tập đoàn thép lớn
Các dòng thép kỹ thuật cao như HSS, AHSS, trong đó có S700MC, lâu nay chủ yếu do các tập đoàn thép lớn trên thế giới nắm giữ. Đây không phải sản phẩm đại trà, mà đòi hỏi năng lực kiểm soát công nghệ từ thiết kế thành phần thép, quá trình cán đến tổ chức tế vi quyết định tính chất cơ học của sản phẩm.
Hòa Phát cho biết để sản xuất S700MC, doanh nghiệp đã làm chủ các công nghệ như thiết kế thành phần hóa học, vi hợp kim hóa, kiểm soát kết tủa, cán nhiệt cơ TMCP và quản lý tổ chức tế vi của thép.
“Việc làm chủ công nghệ, kiểm soát thông số kỹ thuật trong quá trình sản xuất đóng vai trò quyết định đến sự thành công của sản phẩm. Đây là nền tảng để chúng tôi tiếp tục phát triển các dòng thép công nghệ cao khác” – ông Trung nói.
Trong quá trình phát triển, nhóm kỹ thuật tham khảo ý kiến chuyên gia, đơn vị cung cấp thiết bị và một viện nghiên cứu tại Tây Ban Nha. Tuy nhiên, lời giải cuối cùng vẫn nằm ở khả năng làm chủ thiết kế mác thép và quy trình cán trên dây chuyền của doanh nghiệp Việt Nam.
Mẻ thép đạt chuẩn đầu tiên chỉ gồm ba cuộn. Con số không lớn, nhưng đánh dấu việc Việt Nam lần đầu sản xuất được dòng thép trước đây phải nhập từ Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc hoặc các nước có ngành công nghiệp phát triển.
S700MC cũng từng thuộc nhóm được đề xuất miễn trừ trong một số chương trình phòng vệ thương mại, do trong nước chưa có nguồn cung.
Giá thành có đảm bảo cạnh tranh?
Theo ông Trung, S700MC không phải sản phẩm đại trà như thép xây dựng hay thép cuộn thông thường. Dung lượng thị trường trong nước không quá lớn nhưng đây là phân khúc có hàm lượng kỹ thuật cao, gắn với chuỗi cung ứng ô tô, xe tải, xe chuyên dụng và thiết bị công nghiệp.
Hòa Phát ước tính nhu cầu từ các doanh nghiệp ô tô, cơ khí chế tạo như Thaco, VinFast và một số nhà sản xuất thiết bị công nghiệp khoảng 100.000 tấn/năm, tùy quy mô sản xuất thực tế.
Doanh nghiệp cho biết có thể đáp ứng nhu cầu trong nước và tính đến xuất khẩu, đặc biệt sang châu Âu.
Trong quá trình phát triển, Hòa Phát đã cấp hàng thử nghiệm cho một số khách hàng tại thị trường này. Ban đầu, một vài chỉ tiêu chưa ổn định, nhưng đến tháng 5-2026, sản phẩm đã đạt đầy đủ yêu cầu kỹ thuật với biên an toàn cao.
Về giá thành, Hòa Phát không công bố chi tiết, song khẳng định chi phí sản xuất có thể cạnh tranh với hàng nhập khẩu. “Giá thành cạnh tranh thì không ngại”, ông Trung nói.
Doanh nghiệp ô tô bắt đầu chú ý
Trao đổi với Tuổi Trẻ Online chiều 24-6, tổng giám đốc một doanh nghiệp sản xuất, lắp ráp ô tô tại TP.HCM cho rằng nội địa hóa ô tô lâu nay thường được nhìn ở linh kiện, phụ tùng, nhưng sâu hơn là câu chuyện vật liệu.
“Việc Hòa Phát sản xuất được loại thép này là tín hiệu rất đáng mừng. Tuy nhiên, đây là sản phẩm mới, doanh nghiệp cần tiếp cận thực tế để đánh giá chất lượng, độ ổn định và giá cả. Nếu đã đáp ứng được thị trường châu Âu, khả năng dùng trong nước sẽ thuận lợi hơn” – vị này nói.
Theo các chuyên gia ô tô, nếu vật liệu nền vẫn phụ thuộc nhập khẩu, doanh nghiệp khó chủ động hoàn toàn về giá, thời gian giao hàng và tiêu chuẩn kỹ thuật. Khi thị trường quốc tế biến động, nguồn thép đặc chủng nhập khẩu cũng có thể ảnh hưởng đến kế hoạch sản xuất.
Việc trong nước sản xuất được S700MC vì vậy không chỉ là thêm một mác thép mới. Nó giúp doanh nghiệp ô tô, cơ khí chế tạo có thêm nguồn cung tại chỗ, rút ngắn thời gian đặt hàng, giảm rủi ro nhập khẩu và mở thêm khả năng nâng tỉ lệ nội địa hóa từ tầng vật liệu.
